<< precedente

C'era una volta il dialetto
Enzo Fittipaldi e Salvatore Fittipaldi

successivo >>

C'era una volta il dialetto

G  R  A  M  M  A  T  I  C  A

 R  O  T  O  N  D  E  S  E

 

SEGNI- SUONI- PAROLE

ZONA ARCAICA CALABRO  -  LUCANA

 

Foto di Jhonny Malancone

 

          

3 Parte

 

A cura di  Enzo Fittipaldi - Salvatore  Fittipaldi

 

 

3 L

G  L  O  S  S  A  R  I  O

Sagra dell'abete

(dalla tesi di laurea La festa dellalbero a Rotondadi FRANCESCA FITTIPALDI)

 

/accëttʉd̥d̥r̥a/,[atʃetˈtuɖːra] [atʃetˈtuɖɖɽa][a̜cce̜ttú̜d̥ɽa]: accetta per squadrare  lalbero di faggio   e lalbero di abete.

/apparcchiata/,[ a̜ppa̜ˈrᵊkkià̜ːta̜] : coppia di buoi che vengono uniti fra loro mediante il   "giogo" /iʉg/ , [ ʰjú̜gɔ̜ ]

/caprl da pit /, [kapuraːlə dâ píːtu̜] : colui che dirige le operazioni di taglio e trasporto dellalbero di faggio, ha il compito di curare il bosco durante i bivacchi, curare le buone relazioni fra i componenti del gruppo e il Comitato feste. In localit S.Maria viene insignito dal sindaco di una corona di fiori. Il titolo pu essere ereditario o seguendo la regola del pi anziano o del pi esperto del gruppo. LAmministrazione comunale pu , autonomamente, eleggere un nuovo comandante e sostituire quello in carica.

/caprl d_a rocca /, [kapu'raːlə da 'rokka] : colui che dirige le operazioni di taglio e trasporto dellalbero di abete, ha il compito di curare il bosco durante i bivacchi, curare le buone relazioni fra i componenti del gruppo e il Comitato feste. In localit S.Maria viene insignito dal sindaco di una corona di fiori. Il titolo pu essere ereditario o seguendo la regola del pi anziano o del pi esperto del gruppo. LAmministrazione comunale pu , autonomamente, eleggere un nuovo comandante e sostituire quello in carica.

/caprl d fụcilr/  , [ka̜pu̜rà̜ːlə də fu̜ci̜l̜ːri̜]: colui che dirigeva nel passato le operazioni di coloro che erano addetti allo sparo di colpi con i fucili a bacchetta nelle pause dellalbero di faggio durante il percorso verso il paese. Questa figura oggi non esiste pi. Ci sono altre persone , al seguito del corteo, che sparano colpi, utilizzando sistemi moderni e attuali.                                                                                                                         

 

fucilri  [fu̜ci̜l̜ːri̜]

 

/capral d gụaln/  , [ka̜pu̜rà̜ːlə də wa̜lāni̜ ]: colui che dirige le oper[azioni dei bovari e di coloro che sono i responsabili  delle tredici coppie di buoi dellalbero di faggio.

/chiavl /  ,  [ćʰjàvá̜lu̜] arnese di ferro o di legno con il quale i bovari fissano i buoi al giogo.

/cinta/ ,  [ˈcínta̜ ]: struttura in legno a forma di piramide (ex voto), rivestita da candele, strisce e centri di carta colorata, che viene portata in processione il 13 giugno da una donna devota. Anticamente erano 13, negli ultimi anni molto meno.

/cfan/, [kɔ́fa̜nɔ̜]  : cesto di vimini di varie forme e dimensioni. Serve per portare in montagna cibi e bevande per i gruppi.

/cʉgn/ , [kúño ] : pezzetto di legno a forma di cuneo, che viene preparato sul posto dal gruppo addetto alle operazioni di taglio e trasporto della pianta e che serve a fissare bene lasse di legno nellapertura che viene fatta ad una estremit dellalbero di faggio.

                                                                                                                            

/ cʉgn/  [ kúño]

/ clcc/ , [ˈku̜ló̜kkɔ̜ ] ,  asso di legno che serve a collegare in successione le coppie dei buoi.

 

/ clcc/   [ˈku̜ló̜kkɔ̜]

/frch o frchtt /  ,[fú̜ʳke̜ - fu̜ʳké̜tte̜ ]  arnesi triangolari di legno e di varie misure , che servono per innalzare gradualmente lalbero davanti alla casa comunale.                                                                                                                    

  /galand̥d̥r̥a/ , [ wa̜la̜né̜ɖ̥ɖ̥͡ɽa ]  : asse di legno lungo m.3,50 circa con diametro di cm.18-20, di cui unestremit viene lievemente bruciata in modo che possa piegarsi pi facilmente,senza spezzarsi, ed essere inserita nellapertura che ad una estremit dellalbero di faggio. Laltra estremit viene fissata al primo paio di buoi.

 

 

/galand̥d̥r̥a/ [wa̜la̜né̜ɖ̥ɖ̥͡ɽa]

/galnë / , [wa̜lni̜ ] :  bovari.         

/ iʉg / , [ ʰjú̜gɔ̜ ]: giogo 

 

 

/ iʉg /   [ ʰjú̜gɔ̜]

/mbai/,  [ mbaˈy ]    congiungere lalbero di faggio alle coppie di buoi.

/nacarlë /,   [  na̜skaˈroli̜ ]  /nachtt /  /naclë /    agganci di ferro ,a forma di cerchio, che vengono messi nelle narici del bue  e in essi inserita una corda con cui guidare lanimale.

 

nacarlë [na̜skaˈró̜li̜]

/ndimbta/: [ ndi̜mˈbá̜ta̜]   : (la pitu ) lasciata rotolare lungo i dirupi.

/pilë /   [ˈpá̜ju̜le̜]:    strisce di cuoio che fissano il giogo al collo del bue.

 

 

/pilë / [ˈpá̜ju̜le̜]

/panicëd̥d̥r̥ë /  [pa̜ni̜ˈcé̜d̥:ɽi̜]   :piccoli pani benedetti offerti ai fedeli durante la festa dellalbero.

  /pannlrë/, [pa̜nnu̜ˈlá̜ri̜ ]:  gruppo di devoti al Santo, che seguono lalbero di faggio e che aiutano, con robusti bastoni, i buoi a farlo girare e consentire un agevole percorso nelle strette curve del percorso, accidentato, dalla montagna in paese.

 

/ pannlrë /,  [pa̜nnu̜ˈlá̜ri̜]

/pannʉlë/ [pannule] : assi di legno (faggio) di m.2 circa di cui si servono i componenti del gruppo  al seguito dellalbero di faggio durante le manovre di spinta e di leva dello stesso  lungo il percorso dal bosco in paese.

/paricchi / [parikkio]    :  paia di buoi.

/pitailë/ [pitaioli]  :   il gruppo addetto alle operazioni di taglio e trasporto dellalbero di faggio.

/pit/ ['pitu]  :   albero di faggio.

/prfëkë / [porfeke]  :   piccoli alberi di faggio.

/pntnë/ [punˈtone] : bastone con, alla punta, un chiodo che serve a far camminare i buoi quando si fermano soprattutto per la stanchezza.

/raganddra/ [raga'nɛɖɖɽa]  :  raganella, strumento musicale.

/rammllij/    [raːmul:iˈja] :  intenerimento (della gualaneddra)

/rocca/  [rokka] :   albero di abete.

/rocchtta/ [rokkɛtta]  : punta estrema o cima della rocca (ornamento).

/rocchetta/ (ex voto) :   piccolo ornamento simile alla struttura in legno a forma di piramide   portata in processione il 13 giugno , ma se ne differenzia perch privo di   candele.

  /roccailë/ [rokkajoli/]:gruppo addetto alle operazioni di taglio e trasporto  dellelemento femminile del matrimonio arboreo.

/rtddrë /  [   ruˈtiɗ:ɽi  ] :    curve della strada di montagna strette e a gomito.

/sqadr/  [squadra] :   sfrondare e ridurre a forma quadrata lalbero dopo labbattimento.

/stʉppa/ [stuppa] :  stoppino per fucile a bacchetta,ottenuto dai licheni della corteccia di faggio. 

/tavëddrë /  [ taved:ri  ]  :    strisce di legno che fissano il giogo al collo del bue.

/tortë /   [ torte]  :   fibre di legno tenero  che servono a tenere uniti tra loro i buoi di    ciascuna  coppia mediante il giogo.

 

[torte]  /tortë /   

 

/vʉccla/ : [  vukkula]       specie di cuneo di ferro che unisce il tronco di faggio,  mediante una catena, al  giogo.

/trizza/ : indica la posizione occupata dal primo paricchidi quelli che tirano la pitu̥.

 

Rione S.Antonio

 

 

MOMENTI CARATTERISTICI DELLA SAGRA DELLABETE

 

 

      

 

 

 

 

 

 

3 M                          

                   

Mini-glossario

Mulini ad acqua

 

saitta      [ tʃaˈitta]             grande foro attraverso cui passa lacqua

cibbia  [  tʃˈibbia]             vasca in cui si raccoglie lacqua della sorgente

sollvamnt  [solleva'mento]  ,di legno,serve per sollevare la ruota di pietra

macli  [mas'kali] , sono 2 e costituiscono i laterali del pavimento sul 

 quale cade la farina

cnetta     [ku'netta acquedotto dove passa lacqua

trimggia [   triˈmɔddʒa] , contenitore di legno

taccard̥d̥r̥a [ takkaˈrɛɖɖɽa ] , bacchetta di legno che regola la cazzula

cazzla    [ kattʃuˈola] , a forma di semi-cilindro di legno permette il passaggio del grano dalla trimoggia alle mole

mannld̥d̥r̥ [ mannuˈlɛɖɖɽu ] di legno, collegato alla taccareddra per mezzo di una cordicella

farinr  [fari'naro foro attraverso il quale esce la farina

fren     [ˈfrɛːno] , leva di legno

tina   ['tina]  , grosso basamento di legno a forma  circolare,contenente le 2 ruote di pietra e la  trimoggia

 

 

 

INTERNI DI UN ANTICO MULINO AD ACQUA DI ROTONDA

                                                                                                                        

                                                                                              

  triˈmɔddʒa - 'tina - fari'naro - ˈfrɛːno -  solleva'men:to   - mas'kali

  trimggia- tina - farinru̥ - frenu̥ - sollvamntu̥ - macli

 

 takkaˈrɛɖɖɽa - kattʃuˈola   taccard̥d̥r̥a - cazzla

                  

 

mannuˈlɛɖɖɽu     mannld̥d̥r̥  

 

 

 

       

  

mulino ad acqua fam. Fittipaldi

 

 

 

 

3 N

ANTICHI MULINI AD ACQUA ROTONDA

 

                      A Rotonda esistevano anticamente ben 12 mulini ad acqua.

NOME

PROPRIETARI

 

MUGNAI

Mulënru̥

(sing.)  Mulënrë  (pl.)

SORGENTI

ANNO CO=

STRUZIONE

ANNO FINE

FUNZIONE

SCALA

Scla

La Congrea gestore

 del mulino

a cngr(g)a

Domeni=

cantonio Scenca Fornillo, locatario del terreno

Acqua del Cloccano

Acqua  du̥ Clʉccanu̥

Sec.XIX

1920-30

circa

S.CATERINA

 Snda Catarna  localitGavarretto "Gavarrttu̥"

Cesare Iorio

 

Acqua Nocella

      

 Acqua  a Ncd̥d̥r̥a

 

Sec.XIX

1920 circa

CANALE

Canlë

Lauria Antonio

1)Lauria 

   Antonio

2)Cerbino  

  Giovanni

Acqua Patricone

Pt̥r̥ëcʉnë

 

1950

PATRICONE

Pt̥r̥ëcʉnë

1)Fam.De Rinaldis

2)Armando Elia De Cuntis

1)La Gamma Giuseppe

(Caciocca)

2)Cerbino 

   Antonio

Acqua Patricone

Pt̥r̥ëcʉnë

Nel 1893

gi esisteva

1951-52

FRATTA Frtta

detto estatino

(funzionava solo in estate)

1)Fam.  

   Tedeschi

2)Ernesto

Fittipaldi

(dal 1922)

Ernesto Fittipaldi

Acqua del Cloccano

Acqua  du̥  Clʉccanu̥

Fine 800-inizio900

1950

BARONE

Barónë

<Mulino del merlo>

detto invernile

(funzionava dinverno)

Berardino Libonati

Ernesto Fittipaldi

Acqua del Cloccano

Acqua  du̥  Clʉccanu̥

Ultimo ventennio dellOtto=

cento

1950

PARATURO

Paratʉru̥

Ë VAŠŠU̥

 

Vincenzina Cantisani De Marco

Barone De Cuntis(**)

Leonardo Bianchi=mano

Acqua Iannace

Ianncë

 

1953-54

PARATURO

Paratʉru̥

   Ë MMÉNZU̥

                                               

1)Domenico  

    Paonessa

2)Nicola  

   Tedesco

Nicola Tedesco

Acqua Iannace

Ianncë

 

1953-54

 

 

 

 

 

 

PARATURO

    Paratʉru̥

     Ë SʉSU̥

 

1)Fam.

Tancredi

2)Raffaele 

    Fittipaldi

Raffaele Fittipaldi

Acqua Iannace

Ianncë

 

1955

PONTE CORNUTO

Póndë Cu̥rnʉtu̥

1)Antonio 

    Cataldi

2)Antonio  

    Mainieri

    (dal 1970)

3)Fam.Fonte

    (anni 90)

Vincenzo e Leonardo Bianchi=mano

Acqua Iannace

Ianncë

Fine 800

1960-62

CAPO DACQUA

Cpu̥ d_acqua

Matteo e Rosa Sassone

1)Matteo e Rosa Sassone

2)France=sco Mainieri

 

Acqua

U̥ Cu̥nnʉttu̥

               

                       

                              

 

Luglio 1968

 

 

 

 

 

 

SERRA

Sèrra

1)Donna Caterina usciera

Uššèrë

(Genovese)

2) 2) F.Libonati

3)Angelo 

Mastroloren=zo

4)Fam.Rocco Mazza(anni 90)

 

Angelo Mastro=

lorenzo

Acqua Nera

      Acqua Ni(v)u̥ra

 

1986

(**) il Barone De Cuntis era proprietario di ben 5 mulini: Patricone,Gaglione(Canale) e i tre del Paraturo

 

rione castello - scorcio

 

 

 

3 O

TABELLA  ELENCO  ANIMALI  IN  ADR  E  IPA

 

                 ADR                                      ITALIANO                                        IPA

musca

mosca

ˈmuska

vrespa

vespa

ˈvrɛspa

inzettu̥

insetto

in'dzɛtto

zammommic

calabrone

dzamˈmomːiko

zicala

cicala

dziˈkala

scarafaggi

scarafaggio

 skaraˈfaddʒu

Purceddruzz
i sant'Antoni

porcellino di sant'Antonio

purtʃeɖˈɖɽuttso i  santanˈtɔnjo

marranghin

piccolo ragno

 marraɱˈgino

clachice

rana

 ˈklakitʃe

vrotic

ranocchio

ˈvrɔtiko

marrozz

lumaca

 marˈrɔtːso

forbicista

scirouine

 fɔrbiˈtʃista

rosp

rospo

ˈrɔspo

surigghia

lucertola

suriggja /suˈriɧʰja/su'riyya

salavrone

salamandra

salaˈvrone

calandreddra

allodola

kalanˈrɛra

fucitula

 

fuˈtʃitula

spinz

 

ˈspintsu

merevl

merlo

ˈmɛreʌulu

pupula

upuba

ˈpupula

picchi

picchio

ˈpikkju

parruzzina

cinciallegra

 parːudˈdzina

malivizz

tordo

maliˈvittsu

cardiddrul

cardellino

karˈirulu

tordo

tordo

ˈtordo

farchett

falco

farˈketːo

spruver

sparviero

spruˈɛro

cucc

gufo

ˈkukːu

cuccuveddra

civetta

ˈkukːuɛːra

corv

corvo

ˈkorəvu

barbagianni

barbagianni

barbaˈdʒanni

papuza

tarlo del fagiolo

 pa'putsa

lumbric

lombrico

lumˈbriku

casendula

verme del formaggio

kaˈzentula

verm

verme

ˈvɛrmu

scrzone

serpente

skɔrˈdzune

guardiapassi

guardiapassi

gwardjaˈpassi

donnola

donnola

donˈnola

faina

faina

faˈina

vurpa

volpe

 ˈvurpa

milogna

tasso

miloɲɲa/miloña

lepar

lepre

ˈlɛperu

crapa

capra

ˈkrapa

zimmar

caprone

ˈdzimmaru

catrat

castrato

kaˈsʈɽato

ain

agnello

ˈajnu

zilona

tartaruga

tsiˈlona

mulo canzirro

mulo-asino

ˈmulo kanˈtsirːo

pappo

ragnatela

ˈpapːu

cimicë  

cimice

ˈtʃimitʃe

pulicë  

pulce

ˈpulitʃe

tastagghiune

geco

tɛstaɣɧjˈune

tarpa

talpa

ˈtarpa

cavuzettara

farfalla prete

 kavətsetˈtara

picciunë  

piccione

pitˈtʃune

 

3 P

 

                                                PROSODIA  IPA - ADR

 

   IPA                                ADR                        Italiano

[ˈtʃɛːlo]                                 celu̥                             cielo
[ˈnoːme]                               nom
ë                          nome
[(i)nˈtɛrra]                            nderra                        in terra

[ˈpaːne]                                panë                             pane

[piʃːaˈturɔ]                           pisciaturu̥                   orinale

[ˈmaːle]                                 malë                             male

[ˈmɛndzu]                            menzu̥                         mezzo

[sˈkuːru]                               scuru̥                           buio

[ˈliːberatʃi]                           lberaci                       liberaci

[anˈnoi̯]                                a noi                          a noi

[ˈnɔstru]                                nostru̥                         nostro

 [diˈritto]                              dirittu̥                         dritto

[ˈkoːmɘ]                               comë                             come

[ˈnazu]                                  nas                            naso

[maʃkaˈtu:ra]                      mašcatura                  serratura

[ˈvutʃɘ]                                 vuc                              voce

[ˈtsukːeru]                            zuccheru̥                    zucchero

[ˈkjɛːza]                                 chiesa                         chiesa

[ˈd͡ʒɛntɘ]                                gendë                         gente

[tʃi'klizta]                               ciclista                         ciclista

[si'rɛnu ]                                srenu̥                        sereno

[ˈfaːru]                                    faru̥                             faro

[ˈjɛːri]                                      ierë                              ieri

[ˈkaːro]                                   caro                               costoso

[ˈlaːma]                                  lama                              lama        

[ˈvɛrnu]                                 vernu̥                             inverno

[ˈsɔːle]                                    solë                                sole

[paˈrɔla]                                 parola                           parola

[ˈsaːle]                                   salë                                 sale

[ˈraɲɲu ]                               ragnu̥                             ragno

['pɔi]                                      poi                                  poi

['ʃɔːni                                     sonë                                zampogna

[ˈstaŋku]                              stancu̥                              stanco

[ˈkjɛːza]                                chiesa                               chiesa

['kwa]                                   qua                                    qua

['akkwa]                               acqua                                acqua       

[akˈkwaro]                           acquaru̥                            impianto per innaffiare

['akkwa  'kauda]                  acqua cauda                      acqua calda

['aynu ]                                  ainu                                     agnello

[a'ʰosto, a'ɣustu]                 agosto-agustu̥                   agosto

['šiɖɖɽa]                                š iddra                                 ala

[arˈmadjo]                             armadiu̥                             armadio

[atʃeˈkaːto]                            azzëccatu̥                            attaccato

['davu:tu]                               davutu̥                                 alto

['dammene na:ta 'stottsa]  dammenë nata stozza     dammene un altro pezzo

['angɘlu]                                 angelu̥                                  angelo

['annu]                                    annu̥                                     anno

[apr'ili]                                    aprilë                                   aprile

[ar'gɛntu 'vi:vu]                     argendu̥  vivu̥                        argento vivo

['autu:no]                               autunnu̥                               autunno

['bɛkku]                                    beccu̥                                   becco

[u  'ka:nɘ  jɛ 'bɛllu]                u canë i bellu̥                    il cane bello

[nu 'bɛllu' ka:nɘ]                    nu bellu̥  cane                     un bel cane

['bɛlla]                                      bella                                     bella

[a 'ka:za jɛ' bɛlla                      a casa i bella                    la casa bella

['bɛlli]                                        Belli                                      Belli

[bɔskaˈjɔlo]                               boscaiolo                            boscaiolo

[kalanˈdarjo]                             calandario                          calendario

[kam'mi:sa]                               cammisa                             camicia

['kampo]                                    campo                                 campo

[karˈrotsa]                                  carrozza                             carrozza       

[kan'nela]                                  cannela                               candela

['kaːne̜]                                       canë                                    cane

[ka'piɖ:ɽu]                                  capiddru̥                              capello

[kap'peɖ:ɽu                             cappeddru̥                            cappello

['kraːpa]                                     crapa                                    capra

[karɘ'vuni]                                 carivunë                               carboni

['karne̜]                                      carnë                                     carne

['karru]                                       carru̥                                      carretto

[ka'tɛna]                                     catena                                   catena

[ka'vaɖ:ɽu]                                 cavaddru̥                               cavallo

[ˈtʃin:era]                                   cinnera                                   cenere

[ˈtʃɛntu]                                      centu̥                                      cento

[tʃiŋ'gwanta]                              cinguanta                            cinquanta

[ˈtʃɛːra]                                        cera                                      cera

[ˈtʃirkʲu]                                       circhiu̥                                   cerchio

[kj'ave ]                                        chiavë                                  chiave

[tʃe'razo]                                      ceraso                                  ceraso 

[kʲjakʲːjɘri'ʲ]                                chiacchieri                        chiacchierare

[kan'nit:ʃu]                                   cannizzu̥                               trappola per uccelli

[tsiˈpuɖɖɽa]                               cëpuddra                              cipolla

[kur'teɖɖɽu]                                 curteddru̥                            coltello

[ˈɲgumin'gʲa]                               nguminci                           incominciare

[ kun'tentu]                                 cuntendu̥                               contento

[ku'pɛrkjo]                                   cuperchiu̥                            coperchio

[ˈko:rnu]                                       cornu̥                                    corno

[a  'va:ka 'tɛne duje 'korne]      a vacca tene duie cornë    la vacca ha due corna

['koʃ:a]                                          cošš a                                    coscia

[u 'pane 'jɛ 'kot:u]                      u pane j cottu̥                     il pane cotto

['kruce]                                         crucë                                     croce

['kuɫ:a]                                          culla                                      culla

[kukˈkjaːro]                                  cucchiaru̥                            cucchiaio

['koːce]                                         cocë                                       scotta  - cuocere         

[diˈtʃɛmbre]                                 dicembre                              dicembre

['dɛːtsɘ]                                         decë                                      dieci

['diːtsɘ]                                         dicë                                       dice

[ˈyɘdɘ'tale]                                  iëditalë                                 ditale

[ˈyídᵊto]                                       iëdeto                                    dito

[ˈdudɘtsɘ]                                   dudecë                                  dodici

[ˈducɘ]                                         ducë                                      dolce

['kraːʏɘ]                                       craië                                      domani

['tottsu]                                       tozzu̥                                     tozzo

[astaːta]                                      astata                                    estate

[fur'gʲaːro]                                    furgiaru̥                               fabbro

['faːutstsɘ]                                    favucë                                  falce

['faːva]                                        fava                                          fava

[fi̜lɘ'vaːro]                                   filëvaru̥                                  febbraio

['f igʰa̜:to]                                  figatu̥                                        fegato

[ʲangelo  i ʲa̜ngiu'lino  i  ʲangᵊlo'bɛllu]

[ju'rnata]                                   iurnata                                    giornata

[ˈfer:o]                                       ferru̥                                 ferro

[ˈvampa]                                   vampa                              fiamma                              

[ˈfeno]                                       fenu̥                                 fieno

['fiːɠʰj̜u]                                     figghiu̥                             figlio

[a 'gam:a jɛ ˈru:ta]                   a gamma i rutta          la gamba rotta         

[ˈgatto]                                      gattu̥                                gatto

['dzɘn:aːiu - jin'naːro]             gennaiu-innaru̥              gennaio

[diˈnukʰju                                 dinucchiu̥                         ginocchio

[ʲoku̜ ]                                         iocu̥                                 gioco

[ʲuvᵊ'dja̜]                                   iuvedija                            giovedi

['dzuñ:o]                                   giugnu̥                              giugno

[dzen'taʎʎa]                             gentaglia                         gentaglia

[ˈgrannɘ]                                  grannë                              grande

[ˈlɛparu]                                      lepar                             lepre

[ˈlɛttu]                                       lettu̥                                  letto

[ˈlingwa]                                    lingua                              lingua

[ˈluna̜]                                        luna                                  luna              

[lunɘ'diʲa]                                   lunë dija                          lunedi             

[ˈlupo]                                        lupu̥                                  lupo

[maˈdzo]                                    maggi                             maggio

[mandz'a]                                  mangi                            mangiare

['marteːdiʲa]                              martëdija                        martedi           

['martsu]                                    marzu̥                               marzo

['mazku:lu]                                masculu̥                            mascolo

['mizə]                                       misë                                     mese

[muntaˈnaro]                           muntanaru̥                         montanaro

[furˈma:dzu]                             furmaggiu̥                          formaggio

[a'dzurːu]                                  azzurru̥                               azzurro

[kuk'k ʲjaːro]                             cucchiaru̥                           cucchiaio

[ˈmɑːstərˌkɑːd]                                                                      masterkard

[ka'fe ˈkawdo]                          caf caudu̥                          cafff caldo

[ˈpan'tʃa]                                  panza                                    pancia

[ˈmuska]                                   musca                                   mosca

[muˈlino]                                  mulinu̥                                   mulino       

[ˈpatsu]                                     pazzu̥                                      pazzo

[pa'tsia]                                    pazzia                                     pazzia

[akˈkantsa]                           accanz

 

 

 

Scorcio centro storico

                                                                                        

 

 

3 Q

 

LEOPARDI :   L ËNFË'NITU̥  (nel bicentenario)

ˈSɛ:ɱbrə ˈkaru  ˈjɛ ˈstatu ˈkwɛstˈɛrmo ˈkɔllə,

e  a tzə'pala kə da ˈkwiɖ:ɽa ˈpartə

da l ˈutəmu orəddzondə u sgwardo es'kludə.

Ma atsət:ˈtatu e guarˈdannu, i ˈgrannə

'spatziə da l ˈata ˈpartə, e supruˈmanə

 silentsiə,  e grannə kwiɛtə

ˈjɛ ˈndu pənˈtsɛro ˈfingu; ad'du ˈpə ˈpɔko

u ' kɔrə ˈnun sə spauˈriʃə.  E ˈkɔmə u ˈvɛndu

'tsentoˈstɔrmə tra ˈstə kjˈandə, 'jɛ ˈkwiddru

infəˈnito səˈlɛntsə(i)o a 'kwista ˈvutsə

paraˈguno : e mə rəkɔrdo l eˈtɛrno,

e ə stadzunə 'mortə, e kwiɖɖɽə ə ˈmo

 e viva, e u  sɔno suju.  Kusi tra sta

iɱ:ɛntsiˈta sə  annɛka u pəntsɛro ˈmɛju:

e u naufra' ga m'ɛ dutcə nda stu marə.

 

 L_ nfëntu̥

Smbë cru̥ m' statu̥ stu̥ cózzu̥ ë spàrtë,

e a zëpla chë da tanda prtë

dë l_ùtëmu̥ orëzzóndë u sguardu̥ escludë.

Ma assëtttu̥ e guardnnu̥, lrëghë

spàzîë da l'ta prte, e ngndtë

silnzîë e grnnë qutë

i ndu̥ pënsru̥ fingu̥, add pë pocu̥

u corë nu̥n së mpa(v)ra: E comë u vendu̥

sendu̥ fišc t̥r̥a stë chindë, i quid̥d̥r̥u̥

nfëntu̥ sëlnzë(i)u̥ a sta vucë

paragnu̥: e më rëcordu̥ l_eternu̥,

e ë stagiúnë passtë e quid̥d̥r̥a ë mó

e viva, e u snu̥ su(i)u̥. Accuss nda

sta mmensët s_annëca  u pënzeru̥ me(i)u̥:

e  affu̥c m_ ddùcë nda stu̥ marë.

 

 

Dante: La Divina Commedia

(Inf.,C I,vv.1-12)

 

a la məˈtate də la ˈvita mɛʱja               (IPA)

ʈɽaˈsja ʱjntra annu vɔsko fitˈtu,

kaˈvja sgaˈraːto  a  ˈʃʈɽaʈa diˈritːa.

 

ˈpɔ ˈditse nun ciarˈriva vutse ˈforte

ˈtantu jɛra stu ˈvɔsko skuro e ˈʃʈɽit:o,

ka sə tsi ˈpɛnzo svɛngo pi diˈritto.

 

e la maˈjɛlla di kwante e kju cozə

kə manko a mɔrtə tʃi ˈpo ˈmit:i ˈmaːno

e kə pi ˈmja suˈstatə i  ˈbɔna ˈsɔrte.

 

ˈkoːmə ciˈaʱɧjo ʈɽaˈzuto nonnuˈzatːtso

tanto jɛro sturˈduto e nzonnu'luto

ka vja di'ritta pi di'ritta aʱɧjo sgarːato.

 

DANTE CANTO III, Inferno

 

da kwa zi ˈva a nu ɱarˈtirjo eˈtɛrno;

da kwa nda nu fɔsˈso di dulurə:

da kwa ʈɽa i daɳˈnati di lˈiɱˈfɛrno.

 

a juˈʃtitsja di dɛjo, du paʈɽəˈtɛrno

e u spiˈritu ˈsantu, ʰanu skaˈvato

stu ˈkartʃəre di ˈʈɽibuli e pənitɛntse.

 

enˈnantə a ɔɲɲi koːsa ʰanu krjato,

kju di leˈtɛrno sɛɱpɽə eˈtɛrno dura:

pə  vvɔj ke ˈjazi nun tsɛ kju rəˈparo.

 

nzupra na pɔrta di na ˈtinta skura

skrittu aʰɧju ˈviʃtu stə paˈrɔlə aˈmarə:

zəˈma ,ʰaʰɧju dittu, sta skritta miɱpaˈvura

 

e diɖˈɖɽu ki ʒaˈpja: nontə ɱpavuˈra

nunˈɛssə akuˈtsi ɱfaɱfaˈruto

ˈkoɲɲi triˈmɔre kwa ˈsaːda laʃˈʃa.

 

k'a kwiɖɖɽu 'pɔsto mɔ tu zi  vəˈnuto

adˈdu aˈgɛnte duluˈruza ˈsta

e ku arraˈsato ˈsta ˈdɛju ʰa perduto.

pɔʲ mʰa ˈʃʈɽitto na ˈmaːno e mʰa ɣwardatu

ku n'ɔkˈkju ka mi zinˈtja  natuˈtanto

 kwanno i grutte ammutˈtsate mʰa purtato.

 

e dr suˈspiri  ɣwaj ɱiškati a  ˈkjanto

sunavano  pi kwiddra  skuriˈtate

ka ku tsɛ ˈjuto ʰa' kjantu ek' kjantu 'tanto.

 

Da qua së v a nu̥ martìriu̥ etrnu̥                (ADL)

da qua nda nu̥ fóssu̥ ë du̥lùrë:

da qua t̥r̥a ë dannàtë dë l_imférnu̥.

 

A iu̥stìzë(i)a dë Ddè(i)u, du̥ Pat̥r̥ëtrnu̥

e u̥ Sprëtu̥ Sndu̥, hanu̥ scavtu̥

stu̥ crcërë dë t̥r̥bu̥lë e pënëtnzë.

 

Nnndë a ógni còsa hanu̥ crë(i)tu̥,

chi dë l_etrnu̥ smbë etrnu̥ dùra:

"Pë vvóië chë isë nun c' cchi rëpru̥".

 

Nzúpra na pòrta dë na tìnda scùra,

scrìttu̥ àgghiu̥ vìstu̥ stë paròle amrë:

"Sëm, hagghiu díttu, sta scrìtta me mba(v)ùra".

 

 E did̥d̥r̥u̥ chë sapja: "Nun të mba(v)u̥r

nun éssë accu̥ss tëmu̥rúsu̥

ca ógni trëmórë qu s_ha da lass

 

chë a quid̥d̥r̥u̥ póstu̥ mò tu s vënùtu̥

add a ggndë du̥lu̥rúsa st

e cu̥ arrastu̥ st De(i)u ha përdùtu̥".

 

Pië m_ha s̃t̥r̥íttu̥ na mnu̥ e m_ha (g)uardàtu̥

cu n_ócchiu̥ chë më sëntja n_atu̥ tndu̥

quannu̥ ë grùtte ammu̥ccitë m_ha pu̥rttu̥.

 

E ddr suspìrë̥, guië mmišctë a chindu̥

su̥nvanu̥ pë quid̥d̥r̥a scu̥rëttë

chë cu c'  (gh)iútu̥ ha chindu̥ e chindu̥ tndu̥.

 

 

 

 

Scorcio centro storico rione Castello

 

 

(Da L. SINISGALLI, Il ritratto di Scipione e altri racconti,  Mondadori )      

 Girano tanti lucani per il mondo, ma nessuno li vede, non sono esibizionisti. Il lucano, pi di ogni altro popolo, vive bene allombra. Dove arriva fa il nido, non mette in subbuglio il vicinato. E di poche parole. Quando cammina preferisce togliersi le scarpe, andare a piedi nudi. Quando lavora non parla, non canta. Non si capisce dove mai abbia attinto tanta pazienza, tanta sopportazione. Abituato a contentarsi del meno possibile si meraviglier sempre dellallegria dei vicini, dellesuberanza dei compagni, delleccitazione del prossimo. Lucano si nasce e si resta.

 

Via S. Antonio

 

ˈdʒirano ˈtanti lukani pu munnu, ma niˈʃuno i ˈvide, non ˈʒu ezibittsjoˈnisti. u luˈkano, kju di oɲɲi ʰautro ˈpɔpulu, ˈviːve bɛne alˈɔmbra.adˈdu arriva fa u ˈnido, nun mitte a suˈbuʰɧjo u vitʃiˈnato. jɛ di pɔke paˈrɔle. kwannu kaˈmina i pjˈatʃe i ʒi katˈtsa i ˈskarpe, ʲi a ˈpɛde fɔre.qwannu fatika nun ˈparla, nun ˈkanta. nun si kapiʃe adˈdu ʰa piʰɧjato ˈtanta   paˈtsjɛntsa , supportatsjuna.    abituˈatu a ʒi kunenˈa   du mɛno pusˈsibile  si meraviʰɧja ˈʒɛmpre  dalligɽja di vitʃini,  dabbunnanza   di kumpaɲɲi, da  friniʒja du prɔssimu. lukano si naʃe e ʒi ˈrɛsta. 

 

Monete rosse

I fanciulli battono le monete rosse
contro il muro. (Cadono distanti
per terra con dolce rumore.) Gridano
a squarciagola in un fuoco di guerra.
Si scambiano motti superbi
e dolcissime ingiurie. La sera
incendia le fronti, infuria i capelli.
Sulle selci calda come sangue.
Il piazzale torna calmo.
Una moneta battuta si posa
vicino allaltra alla misura di un palmo.
Il fanciullo preme sulla terra
la sua mano vittoriosa.

Leonardo Sinisgalli

 

sɔlditsɛɖɖɽi ˈrussi

soldëcd̥d̥r̥ë russë

i  gwaɲˈɲuni ˈzbattunu i sɔlditsɛɖɖɽi ˈrussi

Ë guagnu̥në sbattu̥nu̥ ë soldëcd̥d̥r̥ë russë

vɛrʃu ˈɱuro. ( 'kadunu lunˈtano 

vrsu̥ u mru̥.(Cdu̥nu̥ lundnu̥

pə nˈtɛrra ku ˈpɔku ruˈmure). ˈgridanu

pë  ndrra cu̥ pocu̥ ru̥mrë). Grdanu̥

a skwartʃaˈgɔla   nda nu fɔku i gwɛrra.   

 a squarciagla nda nu̥ focu̥ ë guerra.

zi ˈskangiano parɔle  zuˈpɛrbe

Së scangianu̥ parolë superbë

e  nzurti assaj dutsi . a ˈʒira

e nzurtë assaië ducë. A sira

 vɽuša a ˈfrɔnte, nfurja i kaˈpiɖːɽi.

vruša a frondë, nfurëia ë capid̥d̥r̥ë

nzupra ə sɛrtsə kawdə jɛ kome u ˈsangu.

nsupra ë srcë ca(v)uda i comë u sngu̥

a kjattsiˈtsɛɖɖɽa ˈtɔrna ˈkalma.

a chiazzecd̥d̥r̥a torna clma.

nu sɔldo zbatˈtuto ʒi ˈpɔsa

Nu soldu̥ sbattutu̥ së posa

vitʃino a lˈato a mi'zura i nu ˈpaɽmo.

vëcnu̥ a l'atu̥ a mësra ë nu prmu̥.

u gwaɲˈɲone ˈnkaʒa ŋʒupra a tɛːra

U guagnonë ngsa nsupra a terra

a ˈmaːno vitturj'uʒa.

manu̥ titturë(i)usa.

 

 

SIAMO TUTTI POLITICI ( E ANIMALI)  Edoardo Sanguineti

Siamo tutto politici (e animali) premesso questo, posso dirti che
odio i politici odiosi: (e ti risparmio soltanto un parco abbozzo di catalogo
esemplificativo e ragionato): (puoi sceglierti da te cognomi e nomi, e sparare
nel mucchio): (e sceglierti i perch, caso per caso)
ma, per semplificare,
ti aggiungo che, se vero che, per me (come dico e ridico) politica tutto,
a questo mondo, non poi tutto, invece, la politica: (e questo mi definisce,
sempre per me, i politici odiosi, e il mio perch:
amo, cos, quella grande politica
che viva nei gesti della vita quotidiana, nelle parole quotidiane (come ciao,
pane, fica, grazie mille): (come quelle che ti trovi graffite dentro i cessi, 
spraiate sopra i muri, tra uno slogan e un altro, abbasso, viva):
(e poi, lo so che non si dice, ma, alla fine, mi sono odiosi uomini e animali)

 

ˈsɛmu tuˈti poˈlitiːʃi (e aniˈmali) ˈdittu ˈkwistɔ, ti ˈpɔtʃo ˈditʃe

kɔdjo i poˈliti:ʃi odjɔzi: ( e ti spaˈraːɲo ˈsulo na ˈzpɛtʃe di kaˈtalɔgo

radʒuˈnato kome eˈzɛɱpjo): ( tiˈpɔje ˈʃeʰɣe da ˈsulu ˈnoːmi e koˈɲomi

e ʃpaˈra ndu munˈtsɛːɖɽu). (e ˈʃɛʰɣə i ˈkoːme ei piˈki, ˈvoːta  pe ˈvoˈta

ma, pə kjaˈriʃe ti ˈdiːko ka, si ʲɛ ˈvɛːru ka, pəm ˈmja ( koːme ˈdiːko e riˈdiko)

ˈtuːtu  ʲɛ poˈlitika, astu ˈmuːnu, nonˈɛ poi ˈtutto, inˈvetʃe,a poliˈtika

eˈkwisto ˈkjariʃe, seɱbre pim ˈmja, i poˈlititsi oˈdjuːzi e u piˈki mɛjo:

ʰamo, akkuˈsi ˈkwiɖɽaˈgranne pɔlitika

ka ˈjɛ ˈviva nti ˈsiˈɲi da ˈvita kwɔtiˈdjana, nte paˈrole i tuˈti i ˈjorni

(kome ˈtʃao, ˈpaːne, ˈpiʃko, ˈgratsie)(ˈkome ˈkwiːɖɽe ke ˈʈɽɔvazi

rasˈkate ʰinʈɽa i tsessi, kuˈperte ku ˈspraj nzupra i ˈmuri, ʈɽa na ˈparola e l_ata

(aˈbaʃo,  ˈvi:va,) e pɔj, u ˈtsatʃu ka non zi ˈditʃse,

ma a ˈfine, mi diveˈnɛno ɔdjuzi ˈhoˈmini e aniˈmali:

 

-La citt dove vivo, le citt dove ho vissuto sono assenti dalla mia poesia. Fuori di casa, come direbbe Montale, mi accade spesso di scrivere con riferimenti concreti, i luoghi dell esistenza sono meno riconoscibili, pi appartenenti alla sfera di una quotidianit costante. (Edoardo sanguineti)

                           

 

 Federico Sanguineti

 

nel sogno rivivevo in una valle 

io supino sul prato alla deriva

isolato con mia natura schiva       

in mezzo a gente a cui davo le spalle

 

non so per quale strada in quale calle    

non conoscendo l anima viva

ignorando in che modo ci si arriva

in un luogo di verde senza falle      

 

folle fra folle di individui accolti

dove nessuno fugge va e ritorna     

ma tutti in pace con s stessi stanno

 

il tempo giorno e notte non si aggiorna

a ciascuno i dolori sono tolti

e io mi sveglio senza alcun affanno      

-------------------------------------------

nsɔn:o viˈvja nta na vaɖ:ɽe

suˈpino nzupra nu ˈpɽato

ˈsulo cus'si come sungo ˈnato

ɱendzo a ˈgɛnte  akuj vuˈtavo e ʃpaɖ:ɽe

 

nun ˈsaːcio pə ˈkwale ˈvja ˈkwali perˈkorsi

nun conoʃʃenno ʰanima ˈviva

nun saˈpɛ:no kome ci zaˈriva

nta nu pɔsto sentsa manko fɔssi

 

adˈdu na foɖɖɽa i ˈgɛnte aːkoɠʰje

adˈdu niˈʃuno ˈfuje o ˈtorna

ma tutːi nˈpatse ku ˈlɔro stɛs:iˈ ʃtano

 

e u tɛmpo notːe e ˈjɔrno non zi kangja

a oˈɲuno i dulɔri ˈsu katˈtsati

jɛ mi riˈvigʰjo sensa neʃʃuno ʰaf:anno

 

 

                  

                                           

U jarˈdinu də ˈpɔvərə       jardinu̥  dë povërë

"Variazione" su Rocco Scotellaro

di Salvatore Fittipaldi

 

ɛ jəsˈsutu u pəʈɽolə(i)u

i iëssutu̥ u pët̥r̥olë(i)u̥

ndu jarˈdino də ˈpɔvərə.

ndu̥ iardinu̥ dë povërë

ʰanu ar:ubˈbata

h̥nu arru̥bbta arru̥bbta 

l ˈarə(i)a ə fiˈneʂʈɽə,

l'arë(i)a ë fënes̃t̥r̥ë

ʰanu stərmənatu u ˈtʃɛlu.

h̥nu stërmëntu̥ u celu̥

mʰo nuvˈvɛnənu 'kiu ə passərə

mó nu_vvnënu̥ chi ë passërë

nuˈvɛnənu 'kiu ə muskə

nu_vvnënu̥ chi ë muschë

ndu jarˈdinɔ də ˈpovərə.

ndu̥iardinu̥ dë povërë.

mʰo saiə kəˈfa,

mo saië chë ffa

ˈlassa a lanˈdʒɛɖːɽa avvələˈnata

lassa a langed̥d̥r̥a avvëlënta

daˈmano, nun tə ˈvoggʰju

da manu̥, nun te vogghiu

ˈviːdə muˈri ʈɽa ə ʈɽiˈvɛˈɖɽə

vidë mur t̥r̥a ë t̥r̥ëvd̥d̥rë

du jarˈdino də ˈpɔvərə.

du iardinu̥ dë povërë.

 

 

Il giardino dei poveri - Rocco Scotellaro

E cresciuto il basilico
nel giardino dei poveri:
hanno rubata laria alle finestre
su due tavole hanno seminato.

Verranno i passeri,
verranno le mosche,
nel giardino dei poveri.

Ora quando non sai che fare
prendi la brocca in mano,
io ti vedr cresciuta tra le rose
del giardino dei poveri.
                 

                              

Parco Nazionale del Pollino

 

 

The last land

 

Per Maruzza  Fittipaldi  Mainieri

 da The Waste Land di T.S.Eliot

 

sono dodici i mesi pi crudeli,

intrappolati nella ripetizione:

                    settembre ha le rondini in partenza:

celebra distacchi, genera rovesciamenti radicali

( il 19, del '67,profumato d'estate, pulito come

l'aria):

nessuno uccello libero di stare qui,

di avere il nido:

l'esilio lo porter lontano:

ogni addio ha la pesantezza del ricominciamento

nei piedi che calpestano distanze e congiunzioni,

distacchi e lontananze:

mi hai scritto (che Pavese ha scritto) : "Un paese

vuol dire non essere soli, sapere che nella gente,

nelle piante, nella terra c' qualcosa di tuo..."

quali siano le radici e dove sono

lo sa chi destinato a morire

in una terra impersonale:

hai concluso dicendo che Pavese conclude

cos:

"...nella gente, nelle piante, nella terra

c' qualcosa di tuo, che, anche quando

non ci sei, resta ad aspettarti":

 

 

 

ˈsu ˈduditʃi i ˈmɛzi ˈkju kruˈdɛli, 

ɲʈɽappɔˈlati jnʈɽːaripetitˈtsjone:

sətˈtɛmbre tɛnːe rɔndini mparˈtɛntsa,

ˈtʃɛlebɽa distakki, ˈpɔrta kapuʃʈɽumˈmuli radiˈkali

jɛ u ditʃanˈnɔve du sesˈsantaˈsɛːte, 

profuˈmato come aˈstata, sintˈʃiro kome lˈarja:

niʃˈʃuno puːɖɽo jɛ liˈbɛro di ˈsta ˈkwa, d ʰaˈvi u nido,

u vənto su ˈpɔrta lunˈtano:

oɲɲi adˈdio tɛne a pisantitsa du rikɔmintʃaˈmɛnto

ndi ˈpɛdi ki skarpizano disˈtantʃe ek:undʒundʒiˈmenti ,

distakki e luntaˈnantʃe:

m ˈʰaj ˈskɽitto ( ca paveze ʰa ˈskɽitto) ke nu pajze

ˈvo ditʃe nun əʃʃe ˈsulo, saˈpi ke ˈjntra ag'gɛnte,

jntra i ˈkjante, nda tɛːra, ˈcɛ ˈqwakekkosa di ˈtujo...

 

kwali ˈsu e ˈradike e adˈdu su 

u ˈsape ku jɛ dəstiˈnato a muˈri

nta na tɛrːra ɱpersoˈnale:

 

ʰaj fiˈnito dicen:o ke pavese kjude akkus:i:

ka ˈjntra a ˈggɛnte,

jntra i ˈkjante, nda tɛːra, ˈcɛ ˈqwakeˈkkosa di ˈtujo

ke ˈpure kuanno non ci ˈzi ˈrɛʃta attaspeˈta

                                                     Salvatore Fittipaldi

 

Foto di Jhonny Malancone

 

 

3 R

NU MONUMENDU

 Sem, mo lhai fatta    (maccheronico)

na cosa a fa crep:

amici tui mo s

ca si ponu ndussic.

Puru u nimicu strittu

mo dice: s,ci mittu

nu soldu pu chiec

stu munumendu qua.

E tutti u vanu a bidi,

e a vucca si spalanga

e grida: quantu bellu!!

Su pigghia na calanga!!

Puru li morte parlanu,

ca su risuscitati;

na parte su ngandati

e dice : fa piet !!

se u celebru Marcune

stu monulite ammira,

nu iornu forse u fa

come d ufulmin.

Pa fa finita subitu,

sem, nu ghiesse chi;

sulu  accuss si smorza

quiddru chi mai nu nf.

                   Mario Iorio

 

 

Sëm, mó l_hài ftta       (ADR)

na csa a fa crëp:

l_amìcë tu(j)ë mmó s

chë së pónu̥ ndu̥ssëc.

Pùrë u̥ nëmìcu s̃t̥r̃íttu̥

mó dìce: s cë_u̥ mìttu̥

nu̥ sldu̥ pë_u̥ chiëc

stu̥ mu̥nu̥méndu̥ qua.

E tu̥ttë u̥ vnu̥ a bbídë,

e a vúcca së spalnga

e ggrída: quàndu̥ bbéllu̥ !!

Së_u̥ pígghia na calànga !!

 

Pùru̥ ë mórtë prlanu̥

ca s rësu̥scëttë;

na prtë s ngandtë

e ddícë: f pi(j)ët !!

Së u̥ clëbru̥ Marcúnë

stu̥ mu̥nu̥ltë ammra,

nu̥ jórnu fórsë u̥ f

cómë du̥ fu̥rmën.

Pë_a f fënìta sùbbëtu̥,

Sëm, nun ghissë cchi,

súlu̥ accu̥ss së smòrza

quid̥d̥r̃u̥ chë mmài nu̥n ffu.

 

 

Monumento ai caduti foto anni 60

 

Monumento oggi A.D.2019

 

 

NU MONUMENTU    (IPA)

Tseˈma, ɱɱɔ 'lai ˈfatta

Na ˈkoːsa a ˈfa kreˈpa:

aˈmitʃːi ˈtuj mo tˈsi

ka tsi ˈpɔːnu ndutsiˈka.

ˈPure u niˈmiːku ʃtrittu

ˈMɔ ˈdiːce: ˈti ˈtsu ˈmitːo

Nu ˈsolːdo ˈpu kjeˈka,

Stu Monuˈmenːtu ˈkwa.

E ˈtutti uˈvaːnu abˈbiːdi

E a vˈvukka tzi spaˈlanːga

E ˈgri:da: ˑKwantu jɛbˈbɛllu!!

Su ˈpigghja na ˈkalanga !!

Pure iˈmorti ˈparlano,

kasˈsu ritsu ʃˈʃiˈtati

Na parte su ŋgaŋˈdatiː

e dice fa ppieˈta !!!!

Se uˈtʃɛlebre Markune

stu monuˈlite amˈmira

nu ˈjornu fortse uˈfa

kome du͜ fulmiˈna

Pa ˈfa finita ˈsubˈbito

Seˈma, nunˈjɛssi kiˈu,

Sulu akkusˈsi si smortsa

kwˈiɖɽu ki mmai non fˈfu.

Mario Iorio

 

         

                                         

 

 DANTINO

 per  Dante  Colaiacovo

 

Dantino il calzolaio gobbo

abilissimo nell'incamiciare

le fistole delle scarpe

con una reliquia di suola:

 

i ragazzi gli fanno compagnia

quando non ubriaco

e non hanno paura

frugando fra i chiodini:

 

Dandìnu̥, u̥ scarpru̥ góbbu̥,

i sprtu̥ a rëpëzz

ë bbùchë dë scrpë

cu̥ nnu̥ ndagghiëcéd̥d̥r̃u̥ e̥ sòla:

 

ë (g)uagnúnë ë fnu̥ cu̥mbagnja

quànnu̥ nunn_ mbrëiàcu̥

e nu̥n tnënu̥ pa(v)ùra:

rëmënnnu̥ ndë chiövëcèd̥d̥r̃ë

 

 

danˈtino u scarˈparɔ 'dzoppo,

jɛ ˈsperto a ripetˈtsa

iˈbuki də skarpe

ku nu ntagʰjᵊtseɖɖɽu i ˈsola:

 

i ˈwaɲːuni iˈfanu cumpaɲːja

kwaːno nuˈjɛ ɱbriˈako

e nun ˈtɛnəno paˈura:

rimiˈnan:o nti kioviˈtsɛːɖɽi:

Salvatore Fittipaldi

 

  

Il calzolaio di una volta : u̥ scarpru̥            Antichi mestieri : u̥ fʉrgiru̥

 [u skar'paru]                                        [u furgjaru]

 

 

Rotonda

 

ˈvi:do, ˈkju nzupra akːjaˈnata,

kju nzupra ancora, adːdu zi ˈvide a ˈvadːɽa,

kwazi ˈntʃima, l'ʰanəma katˈtʃata,

u panuˈrama:

a luntaˈnantsa 'supəra a ˈstorja:

vídü cchi nzúpra a nghianta,

cchi nzúpra angóra, add së vídë a vd̥d̥r̃ë,

quasë ngíma, l'anëma caccita,

u̥ panu̥rma:

a lu̥ndanànza sùpëra a stòrë(i)a:

 

"Il linguaggio la casa dell'essere": 

abitare lontani dal proprio idioma 

significa ridursi a sfrattati dello spirito

                                  Salvatore Fittipaldi                                                                    

 

 

NEVE SU ROTONDA

lattesa della neve li rende euforici:

non cessano mai di anticipare lattimo

che paralizza gli occhi dietro i vetri:

 

leuforia diventata silenzio:

inginocchiati sulle sedie, fissano

linsaziabile formicolio dei fiocchi:

 

sempre pi lesti si fissano sul mattonato

che spazia sui giardini, oltre la provinciale,

come unopera adatta alla sua arte:

 

nevica su Rotonda: i figli di gennaio

conoscono la lucida altezza della neve:

supera il ginocchio e mezza coscia:

                     Salvatore Fittipaldi

 

 

Nvë nzupra a Rëtúnna

 

aspttanu̥ a nvë e së scatnanu̥:

nun së frmanu̥ maië d_antëcëp u̥ mu̥mndu̥

chë paralízza l_ócchië arrtë ë vt̥rë:

 

a_mmu̥na i dëvëndta sëlnzë(i)u:

ngënu̥cchitë nzúpra e sggë, gurdanu̥

l_ënsazë(i)bëlë fu̥rmëcu̥lju̥ dë ficchë:

 

smbë cchi lstë fssanu̥ u mattu̥ntu̥

vrsu̥ ë iardnë, dòppu̥ a vja pru̥vëngilë,

cmë n'òpëra ftta ad_àrtë:

nvëca nzupra a Rëtúnna: i fgghië de jënnru̥

canóscënu̥ a lcëda altzza da nvë:

sùpëra ë dëncchië e mménza còscia:

 

 

ˈnive nzupra a ruˈtunna

 

asˈpɛttanu a ˈnivə e zə skaˈtɛnanu:

nun ʒə ˈfɛrmano maiə  d_antəəˈpa u mumɛndu

kə paraˈliddza lɔkkiə arˈrɛtə ə viʈɽə:

 ammuˈina jɛ dəvənˈdata səˈlɛntsəiu:

ənukˈkjatə nzupra ə sɛddʒə, ˈgwardanu                   

lənsatˈtsjabələ furməkuˈliu də fjɔkkə:

 

sembrə kju ˈlɛstə ˈfissanu u mattuˈnatu

vɛrso ə jarˈdinə, ɔltre a vja provənˈtʃalə,

komə ˈn'_ɔpera ˈfatta adˈartə:

 

nivəka nzupra a rutunna: i fiʰɧi də ʰjənˈnaru

kaˈnɔʃənu a ˈlutʃəda alˈtettsa da ˈnivə:

ˈsupera u dəˈnukkju e ˈmɛnza kɔʃʃa:

 

Foto di Jhonny Malancone

 

A scapulata

(canto popolare)

 

E lu sole fattu russo

e lu padrone calato u mussu,

e mussu mussitu

lora da scapulata.

 

Lu sole i calatu

A diu fa notte

A du fa notte

Lu padrone suspra,

dicti stata lunga

a iurnata.

Tu padrone meiu

Nun suspirne

Quiddru chi nun si fattu goie

Si fa dumane.

 

Risponne lu padrone amaru amaru

Tempu  pirdutu mo

Nun saccnza mai. (rotondese maccheronico)

 

Gruppo folk I NERULUM

 

E u̥ slë fttü rússu

e u̥ patrónë caltu̥ u̥ mùssu̥,

e mùssu̥ mussë(i)tu̥

l'ra da scapu̥lta.

U̥ slë i caltu̥

addiu̥ fa nnóttë,

add fa nnótte

u patrne suspra,

dëctë stata lònga a jurnta.

Tu patrónë m(i)u

nun su̥spër(ne) 

Quid̥d̥r̃u̥ chë nun së fa ggië

së fa dumnë.

Rëspu̥nnë u patròne amàru̥-amàru̥

Tembü përdùtu mó

nun së accnza mm(i)e.

 

Gruppo folk I Nerulum anni 70

 

A ʃkapuˈlata

 

e u ˈsɔle ɛ ˈfaːto ˈrus:u

e u paˈʈɽɔne ɛ kaˈlato u ˈmus:u

e mus:u mus:jˈato

ɛ lˈɔra da ʃkapuˈlata

u ˈsɔle jɛ kaˈlatu

adˈdjɔ fa ˈnɔt:e

adˈdu fa ˈnɔt:e

u paʈɽɔne suˈʃpira

di'tsiti ɛ ˈstata lɔnga

a jurˈnata.

Tu paʈɽɔne mɛjo

nun zuspiˈrane

kwiɖɖɽo ke nun zi ˈfat:o goje

zi ˈfa duˈmane.

Riʃpo:ne u paʈɽɔne aˈmaru aˈmaru

tempu pərˈduto mo

nun zak'kanza maj

Gruppo folk I NERULUM

 

 

U ciuccio

 

Sa fissjava u ciucciu

kwanno Vicenzu i  Beniamino

ə mittja e skarpe nɔvə.

                  Salvatore Fittipaldi

sa fisˈsijava u ˈtʃuttʃo

ˈkwannu viˈtʃɛndʒu i ˈbɛnijaminu

ə mitˈtija i ˈskarpe ˈnovə

 

S_a fëssë(i)àva u̥ ciùcciu̥

quànnu̥ Vëcénzu̥ e̥ Bbëniamìnu̥

ë mëttja ë scarpë nòvë.

 

Campanelle e campanacci

 

per questa strada stretta,

sono passate le pecore,

sono passate le vacche:

rimasta la cadenza degli zoccoli,

rimasto l'odore,

rimasta la musica

di campanelle e campanacci:

rimasta la  dialettica

dei suoni, alti e bassi,

dei dlin-dlin e dei dlan-dlan:

                                                  Salvatore Fittipaldi

 

scultore 3 d   FERNANDO ARMENTANO

     crono prospettiva

 

cambaned̥d̥r̥ë e cambanaccë:

 

pə sta ˈvja ˈʂʈɽitta

pë sta víja  s̃t̥r̥itta

ˈsu pasˈsatə ə ˈpɛkorə

s passatë ë pecurë

su pasˈsatə ə ˈvakkə:

s passatë  ë vacchë:

jɛ rəˈmasta a kaˈdɛntsa di ˈtsɔkkuli,

i rëmasta a cadenza dë zocculë

jɛ riˈmastu̥ adˈduro,

i rëmastu adduru̥

ɛ riˈmasta a muzika

i rëmasta a musëca

di kampaˈnɛɖɖɽə ə kampaˈnattsi:

dë cambaned̥d̥r̥ë e cambanaccë:

jɛ riˈmasta a dja'lɛt:ika

i rimasta a dë(i)lettëca

di sɔni, ˈdavuti e ˈvaši,

dë sonë, dvu̥të e vašë

də dlin-dlin ə də dlan-dlan:

dë dlin-dlin e dë dlan-dlan:

 

 

Foto di Marco Laino

 

 

IL MERCURE

se al mercato del poco il meglio stato comprato

sulle secche del Mercure il ponte non regge il coraggio

degli anni:

  un grido d'amore che le cicale regalano al sole:

(la mia terra un preistorico ossaio):

( la punta dei pioppi con la quale non trova un accordo il destino):

sul rettifilo verso la stazione

le ortiche hanno imparato a resistere alla tentazione

di chiedere il colore dei papaveri:

                                                        Salvatore Fittipaldi

 

u ˈmerkure

U Mercu̥rë

 

 

sə u mərkatu du ˈpɔku u mɛyyu ɛ ˈstatu ak:atˈtato

Së u mërcatu̥ du pocu̥ u mgghiu̥ statu̥ accatttu̥

nzupra e ˈsikkə du ˈmerkurə u pɔndə nun ˈrɛjə u kuˈraddʒu

snzupra ë sícchë du̥ Mercu̥rë u ponde nu_rreië u curaggiu̥

də  'lannə:

dë l'annë

jɛ nu gridu d_aˈmɔrə k_ə tʒiˈkalə riˈjalanu u solə:

i nu̥ gridu̥ d'amorë ch_ë ziclë rë(i)alanu̥ u solë:

( a tɛrra mɛja jɛ nu prə(i)əˈstɔrəku osˈsaru): 

( a trra me(i)a i nu̥ prë(i)ëstorëcu ossaru̥

(jɛ ka ˈpunda di ˈkjuppə ka nun ʈɽɔva n_akˈkɔrdu  u dəstinu):

(i c_a punda dë chiuppë ca nun t̥r̥ova n_accordu̥ u dëstinu̥):

'ndu rəttəˈfilu vɛrsu a statˈtsiunə

ndu̥ rëttëfilu̥ versu̥ a staziunë

 

ə lurˈdikə  hanu ɱbaˈrato a rəˈsistə a tentatˈtsjunə

ë lurdichë hanu̥ mbaratu̥ a rësistë a tëntaziunë

daddumanˈna u kuˈlurə də paˈpavərə:

d_addu̥mann u cu̥lurë dë papavërë

 

 

  

 

SCUOLA DI CUCITO

parlavano e cucivano: cucivano e ragionavano (di filosofia

del cucito) le discepole di Olga, le apprendiste sarte,

a Via Sant'Antonio:

bisogna dargli il garbo (era la tesi)

al taglio del vestito, assecondare l'intima natura della stoffa:

la precisione si raccoglie dove l'affermi (aggiungevano, dal gruppo

di rimando):

leccavano il filo (prendevano la mira, ad occhi stretti) e lo infilavano

(non una, ma diverse volte) nella cruna (concentratamente,

con la fermezza del loro attaccamento alle parole cucite

con la mente):

                                                                           S.Fittipaldi

 

 

Disegno di Fernando Mario Paonessa

Il Fortino Campotenese (1975)

 

ˈskɔla ə kusə'tura

scla ë cusëtra

 

parˈlavanu e kuˈsijanu: kuˈsjanu e radʒuˈnavanu ( də fəlozo'fia

parlvanu̥ e cusjanu̥: cusjanu̥ e ragggiu̥nvanu̥ ( fe fëlosofja

da kusəˈtura) ə dəʃ 'ʃipulə də olga, kə s_əmbaˈravanu 'sartə,

da cusëtra) ë dëšpulë dë Olga, chë s_ëmbarvanu srtë,

 a 'vija sandanˈdɔnəju: 

vja sand_Andnë(i)u̥

s_addaˈda u ˈgarbu (ˈjɛra u dəs'kursu)

s_adda d u̥ grbu̥ (ira u̥ dëscúrsu̥)

u 'tayyo du vəsˈtitu, səˈkunno a kwaləˈta da 'stɔffa:

u tgghiu̥ de̥ vësstu, sëcúnnu̥ a qualët da stffa:

a prətʃiˈzjunə a 'ʈɽovaʒə adˈdu a 'mittəʒə ( də'tʃjanu, du ˈgruppu

a prëcësiúnë a trvasë add a mttëse ( dëcjanu̥, du̥ grppu̥

rəspunˈnɛnnu): 

rëspu̥nnénnu̥):

alləkˈkavanu u ˈfilu ( pəyyavanu a ˈmira, cuˈlɔkkiə ˈʃʈɽittə) e u_nfəˈlavano

allëccvanu̥ u̥ flu̥ ( pëgghivanu̥ a miram cu̥ l_occhië s̥̃t̥r̥ttë) e u_nfëlvanu̥

( no 'guna , ma ˈtandə ˈvɔtə) nda ˈkuruna də ˈl_aku (ku  kuntʃentratˈtsjunə ,

( no gna, ma tandë vtë) nda curuna dël_acu̥) cu cuncëndraziunë,

k_a fərˈmittsa e l_attak vtekaˈmɛndu də pa'rɔlə ku'sutə

c_a fërmzza e a_ttaccamendu dë parolë custë

k_u  tʃərəˈvɛɖɖɽu  ) :   

c_u cërëvd̥d̥r̥u̥):

        

A cappd̥d̥r̥ʉzza  [ kappeɖˈɖɽuttsa  ] - Foto di Giuseppe Cosenza

 

S.M   u rɛ da ˈpasta iˈkaːsa

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

 

 

tʃɛ ku ˈkjama " fuziɖɖɽo"

tʃɛ ku ˈkjama mak:aˈruni a fər:ɛtto;

nɔj u kjaˈmamo raʃkaˈtɛɖɖɽu.

 

ˈpu ˈfa nun tʃi ˈvo tantu:

piyya na junta i faˈrina i ˈgrano

du muˈlino i zuzu

e n ˈɔvo fɽiʃko, zi tʃu 'mittizi

vɛne ˈkju tiso.

 

pu ɱbasˈta komə jɛra d_usu

nu poku i majʃˈʈɽja

e d 'ʰoyyu i puzu;

pu kaˈva, 'po, ˈvɛne u ˈbɛllo:

jɛ ˈbɔno ˈpure nu ˈfɛr:u i ˈɱbrɛl:o!

 

pe prepaˈra a kundzima

mitti a jnʈɽa na tiˈɠɧɛɖ:ra

nu ntayyo i karna i porku

o na vekkjaˈrɛɖɽa.

 

na ˈvɔta ninisˈʈɽato

nda na nzalaˈtɛra

a supa nu tavɔˈlino

tʃi ˈfai na bɛl:a grat'tata

i ˈkaso pekuˈrino!

 

 

 

S.M.. u rr da psta ë csa 

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

C cu  chiama fusillo,

c cu chiama maccarune a ferrettu;

noi u chiammu rascateddru.

 

C' c_u̥ chima "fu̥sllu̥"

c' c_u̥ chima "maccarúnë a fërrttu̥";

nó(i)ë u̥ chiammu̥ "rašcatd̥d̥r̥u̥".

 

Pu fa, nun ci vo tantu:

pigghia na iunta i farina i granu

du mulinu i susu,

e novu,si ciu mittisi,

vene chi tiso.

 

Pë_u̥ fa, nun cë vó tndu̥:

pígghia na iúnda ë farna ë grnu̥

du̥ mu̥lìnu̥ ë súsu̥,

e n_óvu, së ccë_ü míttësë,

vénë cchi tísu̥.

 

Pu mbast come iera dusu,

nu pocu i maistria

e dogghiu i puzu;

pu cav,po,vene u bello:

i bonu puru

nu ferro i mbrellu !

 

P(ë)_ u̥ mbast cmë ira d_u̥su̥,

nu̥ pòcü ë maës̃t̥r̥íja

e d(ë)_ògghiu̥ ë pu̥zu̥;

pë_u̥ cav, pó, vènë u̥ bbllu̥:

i bbónu̥ pùru̥

nu̥ frru̥ ë mbrèllu̥ !

 

P prepar a cunzima,

mitti a intra a na tigheddra

nu ntagghio i carna i porcu,

o na vecchiareddra.

 

Pë pprëpar a cu̥nzíma

míttë a_iínt̥r̃a a nna tëghd̥d̥r̃a

nu̥ ntgghiu ë carna ë porcu̥,

o na vëcchiard̥d̥r̃a.

 

Na vota ministrato

nda na nzalatra

a  supa nu tavulino,

ci fai na bella grattata

i caso pecurinu !

 

Na vota mënës̃tr̃atu̥

nda na ns̥alatra

a súpannu̥ tavu̥línu̥,

ce̥ fië na bbella grattta

ë cašu̥ pëcu̥rnu̥ !

       Giuseppe Bruno

 

 

Panorama dalla Croce Castello

 

 

ˈmo i ˈkjamano ˈmarket e superˈmarket

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

 

na ˈvoːta nɔj i kjaˈmavamo puˈtje!

cinn ˈɛrano mɛndʒo a kiattsa e pa granˈtsja.

nunnɛrano tante graːɲe

ˈjɛrano, kome si ˈditʃe, dʒinaˈrɛɖ:ɽe,

nun cɛranu ˈnɛ karˈrjɔle ˈne tʃisˈtɛɖ:re.

 

tʰannu jɛra ˈd_usu

ka vinˈnjano ˈtutːo sfuʒu!

 

nunˈtʃɛrano nɛ ˈbuste nɛ pakˈki:

uˈtʃukəro, a faˈrina, a 'pasta,

a piy'yavanu kunna 'koppa da 'jndi 'sakki,

tinni 'davano 'kwanta ni vu'ljazi nda nu 'kop:o i 'karta:

nu 'kilu, 'mɛntʒu 'kilo, o 'mɛndʒa 'kwarta.

 

nun zinni vinˈnja robˈba kjaʈɽata!

ˈcɛra u bbak:aˈla, alitʃi e i saˈrake,

ma ˈjɛranu saˈlate.

 

arrete u bankune,

ci ˈstavanu i paˈʈɽuni.

ti ʃʈɽutˈtsavanu ˈpure i mak:aruni.

mizuˈravanu tut:u ka  vaˈlantsa.

ˈtan:u ˈjɛra duˈzantsa

ka ndu tiraˈturu

tiˈnjanu u libbru da krədəntsa

 

a karəsˈtja ˈjɛra  t'tanta

ka mɛndʒo i ˈvje

nun viˈdjazi nɛ kartuni e nɛ ˈkarte i propaˈganda.

 

 

 

 

Na vota noi i chiamvumu pute!

Ci neranu menzu a Chiazza e pa Granga.

Nunnrano tante granne,

ieranu,come si dice, zinnareddre,

nun ceranu n carrile n cisteddre.

 

Na vóta nóië ë chiamvëmu̥ putíjë!

Cënn_éranu̥ mménzu a chiazza e ppa Grangíja.

Nunn_ranu̥ tandë grnnë,

ieranu̥, come së dícë, zënnard̥d̥r̃ë,

nun c_éranu̥ nn carriolë nn cëstd̥d̥r̥ë.

 

Tannu iera dusu

Ca vinnanu tuttu sfusu !

 

Tnnu̥ ira d_su̥

chë vënníjanu̥ tùttu sfsu̥

 

Nun ceranu n buste e n pacchi :

u zuccaru , a farina e a pasta,

a pigghiavanu cu na coppa da indi sacchi;

tinni davanu quanta ni vuliasi nda nu coppu i carta:

nu chilu,menzu chilu, o menza quarta.

 

Nun c_eranu n bbùstë e n pcchë:

u̥ zuccaru, a farina e a pasta,

a pëgghiavanu̥ cu̥ nna cóppa da índ_ë_scchë:

Të_nnë dvanu̥ quànda nnë vu̥líjasë nda nu̥  cóppu̥ ë crta:

nu̥ chílu̥, ménzu̥ chílu o ménza qurta.

 

 

Nun sinni vinna robba chiatrata!

Cera u baccal,alici e i sarache,

ma ieranu salate.

 

Nun_ sínnë_venníja rròbba chiat̥r̥àta!

C'era u̥ baccal, alicë e  (ë)sarchë,

ma ieranu̥ saltë.

 

 

Arretu u bancune,

ci stavanu i patruni.

Ti struzzavano puru i maccaruni.

Misuravanu tuttu cu a valanza.

 

Arretë u bbangúnë 

cë stvanu̥ ë pat̥r̥únë.  

Te s̃t̥r̃uzzvanu̥ pùru̥ ë maccarúnë.

Mësurvanu̥ tuttu̥ cu̥ a valànza.

 

Tannu iera dusanza

Ca ndu tiraturu

Tinanu u libbru da credenza.

 

Tnnu iera d_usanza

chë ndü tëratùru̥

tëníjanu̥ u lìbbru̥ da crëdènza.

 

A carestia iera tanta

Ca mmenz i vie

Nun vidasi n cartuni e n carte i propaganda.

 

A carëstíja iera ttnda

chë mmenz_ë víje

nun vëdíjasë n cartúni 

e n ccàrtë ë propagànda.

                                                 

 Giuseppe Bruno

 

 

 

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

  Tommaso Paonessa

 

 

 

lorkešˈʈɽina pajˈʒana

 

 

nun  ʒenˈɛsi

a ˈmuzika lunˈtana i na kanˈtsɔna

ke nnanʒi u ˈbaɽ i saˈnʒɔne

lorkešˈʈɽina pajˈʒana ˈsɔːna ?

ˈnʒutta u 'tiyyu ˈgranne tsɛ ˈtʃittʃo

k_a fiʒarˈmɔnika a ˈfa kanˈa,

ˈstɛlvju k_u manuˈlinu sa nɽilˈla

e vitʃɛnʒu e nonju

k_a kitarːa ˈsanu nuˈna.

ˈʒɛni ʒɛ...kome ˈsɔːna storkešˈʈɽina

sti ˈvɛkkje ˈnɔte di ˈbɛlle meluˈdiʲe

mɛnʈɽe ˈʃpaːɲe ndu paˈjʒe starmuˈniʲa

nu fɽišku ventiˈtʃɛɖɖɽu da staˈtiʲa

ˈprɛstu ʒuˈkatu da u riˈkɔrdu

vɛkkju i nustaldʒiʲa...

ˈmɔ ʒi juša a bˈbɔrja u ˈvɛnu

e nun spasˈsiʲa kiˈu

nišuna armuniʲa pi nde viʲe

vaˈkane i ˈkwiɖɖɽe vekːje ˈkaːre meluˈiʲe.

nun ˈtʃɛ kju u tiʎʎo ˈgranne

u latu di sta kjattsa

nʒuperˈbuta i tane vaniˈta

popuˈlata di spaiˈʒati furastɛri

ki ˈspɛrano kisˈsa ke ˈkoːsa dagguanˈta.

tʃittu...

ʒi ˈja(v)uʒa nˈata ˈvɔta u vɛnu da staˈtiʲa,

nun ˈʒɛmbra ˈpure a bbɔj kome amˈmiʲa

i sene ˈlɛku i _orkešˈʈɽina, goraˈmaj ˈmuta,

ki ˈsɔːna anˈkɔra u vekkju valtser

" speˈrantse perˈdute"

 

Nun sëndsë

a mùsëca lundna ë na canzóna

chë nnnzë u barrë ë Sanzónë

l'orchës̃t̥r̃ína paësna sóna?

nzútta u tíggʲu grnnë c' Cícciu̥

chë a fësarmònëca a fa cand,

Stlviu̥ chë u mandu̥lìnu̥ s ndrëll

e Vëcènzu̥ e Ndónë(i)u

chë a chëtrra snu̥ ndu̥n

sèndësë ...comë sòna st_orchës̃t̥r̥ìna

stë vecchië notë dë bllë mëludíjë

méndrë spnnë ndu̥ paísë st_armuníja

nu̥ fríscu vëndëcèd̥d̥r̥u̥ da statíja

prestu̥ suctë du rëcordu̥

vecchiü ë nu̥stalgja...

mó së išša a bbórë(i)a ü vndu̥

e nun spassíja cchi

niššna armunja pë ndë vje

vacndë ë quíd̥d̥r̥ë vècchië crë mëlu̥dje

nun c' cchi u̥ tiğğhiu̥ grnne

u̥ ltu̥ de̥ sta chizza

nzupërbùta ë tandë vanët

pu̥pu̥lta di spa(i)ëstë fu̥rastrë

chë spranu̥ chiss chë còsa d_agguand.

Cíttu̥...

së ià(v)u̥za n_ta vta u vndu da statìja,

nun zmbra pu̥ru̥ a bbóie comë a_mmíj

ë sndë l'ecü ë l_orchëšt̥r̥na, goramië muta,

chë ssòna angóra ü vcchiu̥ vlzer

" spërnzë përdtë"

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

Foto di Pino Di Tomaso

 

 

 


Tommaso Paonessa

 

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

 

u paˈjʒe ˈməʲo

 

nun ditʃe ˈmale du paˈjʒe ˈməʲo

ka ti fattʃo ˈvie kɔme ˈtante koʒe

ˈpure i kju bruːte ˈpareno i kju bɛːle.

ti purˈtɛra pi prima kosa pinˈdu caʃˈtɛɖɖɽu,

a parte kju ˈbɛkja i stu paˈjʒe.

pitiˈfa vide ˈkwanta jɛ bella kwiɖɖɽa vaˈnɛɖɖɽa

ku lˈarku ʒujo ˈmɛntʃu kuntʃuˈmatu.

di vɛrno pure u ˈfumu ˈpare bɛːlo

mɛnʈɽe ˈjɛːse di fuˈmari i kwiɖɖɽe kaʒiˈtʃɛɖɖɽe

adˈdu ˈnʒutta a ˈkappa ˈvruša nu ʒipˈpɔne

ki ˈʃkarfa a ˈdʒɛnte ˈbona du paˈjʒe ˈməʲo.

ˈdoppu ti faˈtʃɛra arrampiˈka

pimmenʒu a ˈkwiɖɖɽe ˈtimbe

pi ñɣaˈna a ˈpuntu kaʃˈtɛːɖɽu

e suttuˈvrattso a krutʃi missjoˈnaria.

ˈdɔminaʒi kome a nu paʈɽitɛrno

a ˈkɔppola i paula e u ferrɛro.

nu ˈpɔko ˈkju ˈsutta tsɛ  ʰorˈmaj dirokkatu,

u kaʃteɖɖɽu skaːnaˈʒoritʃu

dadˈdunni nʈɽaˈvidiʒi pinnu ˈbuko

u dirlodʒo e u kaɱpanaru

ki nʒɛme ʰanu suˈnatu fɛste e funeˈrali.

puˈtɛremu ˈšinni ˈpɔ i ˈkoste a kappɛɖɖɽa

dadˈdunne videʒi kiu da vitʃinu i funtanɛɖɖɽe

kine 'dalberi, di ˈmakkje

cu ˈfɔɧʰye dʒalle nɔrno

ki ˈfanu da kurˈdune.

epˈpɔ jɛ u pajʒe

kʰa ˈbistu a ˈvita di ʛene mɛʲe,

i patrima i ˈmamma mɛʲa

e ˈtʃɛ a kasa adˈdu pa prima vɔta

jaˈprɛnno ˈlɔkki lahʰjo vistu

kwissa j a Ruˈtunna kʰina i ʛene boniˈbona

e jɛ βɛru ka i pjatʃe u vinu e ʒi mbrjˈaka

ma jɛ amane da patʃe e da ʈɽankwilliˈta,

kuanu jɛ ˈbɛllu stu pajʒe

ku tutte i koʒe zuʲe miʒe nʒɛme...

ˈnumːene parˈla ˈmale!

a ruˈtunna jɛ u paiʒe meʲo

e jɛ di ˈkwisso mennaɧʰja vanˈa.

 

Nu_ddícë mlë du̥ paísë m(i)u̥

chë të fzzu̥ vìdë come̥ tandë cosë

puru̥ ë cchi bbrùttë párëmu̥ ë cchi bbèlle.

Të pu̥rtra pë prima cosa pë ndu̥ Casted̥d̥r̥u̥

a parte chi bbcchia ë stu̥ paísë

pë të fa vídë quandu̥ i blla quid̥d̥r̥a vaned̥d̥r̥a

cu l_àrcu̥ sùiu̥ menzu cunzumtu̥.

Dë vrnu̥ pùru̥ u fùmu̥ prë bbllu̥

méndrë issë dë fumrë ë quid̥d̥r̥ë casëced̥d̥r̥ë

addù nzútta a cppa vrúša nu̥ zëppónë

chë scrfa a ggndë bbòna du̥ paísë mé(i)u.

Dòppu̥ të fačra arrambëc

pë mmnzu̥ a quid̥d̥r̥ë tìmbë

pë nghian a punt_u̥ casted̥d̥r̥u̥ 

e sutt_u vrzzu a crucë mëssë(i)unarë(i)a.

e sutt_u vrzzu a crucë mëssë(i)unarë(i)a

dòmënasë comë a nnu̥ pat̥r̥r̥ëtrnu̥

a Cóppu̥la ë Pu̥la e u̥ Fërrru̥.

Nu pocu cchi nzutta c' (g)ormië dëru̥cctu̥

u Castd̥d̥r̥u̥ Scannasórëcë

e d_addúnnë nt̥r̥avdësë pë nn bbùcu̥

u̥ dërlòggiu̥ e u cambanru̥

chë nzmë hanu̥ su̥ntu̥ fstë e funërlë.

Pu̥trëmu̥ šnnë p ë Coste a cappd̥d̥r̬a

d_addnnë vdësë cchi da vëcinu̥ ë fundand̥d̥r̥ë

chiínë de_albërë, dë mcchië

cu ffóglie ggille ndórnu̥

chë fnu̥ da cu̥rdúnë.

e ppó i u̥ paísë

c_ha bstu̥ a vita dë ggendë m(i)ë,

e pt̥r̥ëma ë mamma m(i)a

 E c' a csa add pë_ a prima vota

iaprénnu̥ l_ócchië l'hagghiu̥ vista

quissa i a Rëtùnna chiína ë ggéndë bbóna

e i bbru̥ ch_ë pii̯acë u vinü e së mbrë(i)ca

ma i amandë da pcë e da t̥r̥anquëllët,

quandu i bbellu̥ stu̥ paísë

cu̥ tutte ë cosë su(i)ë msë nzmë...

nu̥_mmënë parl malë!

a Rëtunna i u̥ paísë mé(i)u̥

e (gh)i dë quistu̥ më_nngghia vand

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

 

foto di Jhonny Malancone

                                                                       

Tommaso Paonessa

 

 

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

 

Foto di Jhonny Malancone  -  Corso Garibaldi by nyght

 

 

 

 a duminikaˈdiʲa

 

 

ñanɠɧiʲˈava lˈaliva

i viʈɽi da fiˈnɛʃʈɽa

e ʈɽaʒia nda ˈkammera

a prima ˈlutʃe

di stu jɔrno i 'fɛsta.

u bondʒorno di vutʃe abːraˈvuta

ʒi  tʒenˈtja

e passi kauti kauti

muvimenˈdavanu ste viʲe

a duminikaˈdiʲa.

di maˈtina prestu

a ˈdʒɛne šinniʲa

da ˈfɔre u paˈjʒe

a ˈpɛe lɛʃtu lɛʃtu.

lˈʰommu di na ˈsarma i ˈlinni,

u ˈtʃuttʃo karriˈkava

e ndu katɔjo di n'amiku akkanˈnava.

a fɛmmena, na tʃista dʰortaˈriddzi

nkapu zi mitːiʲa

e ʃpiˈʃata u ˈlatu da riˈvɔta

aʃpitˈtava ke vinˈniʲa.

a ˈlira aggɛne seriˈviʲa

pi fa a ˈspiʒa ndi putiʲe

na koʒiˈtʃɛɖɖɽa nda kwestwa mittiʲa

e ˈpɔ nda kanina nu bikkɛre i ˈvinu

ku amitʃi  ʒi viviʲa.

ninˈnava alˈlɛgra alˈlɛgra

da kjeʒa a kampanɛɖɖɽa.

kjanu kjanu kamiˈnavano i vekkjarɛdˈdre

ku a kapu kuperta ku nu panniˈtʃɛɖɖɽu.

jɛranu i kanine da ˈbɔːna gene kʲne

ki brilli ʈɽuʒˈʒavanu a kannate ˈbɔːnu ˈviːno.

paˈriʲa na ˈfɛra

nda viʲe e vaˈnɛɖːɽe

kanava nʒɛme a minɠhiˈtsɛɖɖɽu.

 stu 'jornu di ri'pɔsu

kun'ɛnu 'jɛra aspetˈtatu

de 'tantu 'tɛmbu 

a dˈdɛjo kunsaˈkratu.

ˈqwannu nda stu paˈjze

ˈgɛne i ˈnataˈ vita

aniˈmava 'tutte ste ˈviʲe

ˈjɛranu nˈata ˈkoːsa

ˈkwiɖɖɽe duminikaˈdiʲe

 

Gnanghëàva l'alëva

ë v'ítrë da fëns̃t̥r̥a

e tr̃asíja nda cmmëra

a prma lùcë

dë stu̥ jòrnü ë fèsta

U bb(n)giórnu dë vúcë abbr̃avùta

së sentíja

e pssë càutë càutë 

mu̥vëmëndvanu̥ stë víje

a du̥mënëcadíja

dë matìna prstu̥

a ggèndë šënníja

da fòrë u̥ paísë

a_ ppèdë lèstu̥-lèstu̥

L_ommu̥ dë na srma ë línnë,

u̥ ciùcciu̥ chë arrëvva

e ndu̥ catóiu̥ dë n_amicu̥ accannva.

A femmëna, na císta d_ortarízë

ngapu̥ se̥ mettíja

e spësta u̥ latu̥

da rëvóta

aspëttva chë vënníja.

A líra a ggéndë serëvíja

pë ff a spësa ndë putíjë

na cosëcèd̥d̥r̥a nda quèstua mëttíja

e p nda candína nu bëcchrë ë vinu

cu l_amicë sërevíja.

ndënnva allgra allgra

da chièsa a camband̥d̥r̥a.

chinu̥ chinu̥ camënàvanu̥ e vëcchiaréd̥d̥r̥ë

c_a cpu̥ cupérta c_u nnu̥ pannëcéd̥d̥r̥u̥

Ieranü̥ ë candìnë da bbòna ggndë chiíne

chë bríllë t̥r̥u̥zzvanu̥ a canntë bbonu vinu̥.

Paríja nna féra

nda víje e vand̥d̥r̥ë

candva nzemë a mënghëcd̥d̥r̥u̥.

Stu iornu̥ dë rëpòsu̥

cundendu̥ ira aspëtttu̥

dë tandu̥ tembu̥

a Ddiu̥ cunsacrtu̥.

Quannu̥ nda  paísë

ggndë ë n_ata vita

anëmva tuttë stë víië

ieranu̥ n_ata cosa

quid̥d̥r̥ë du̥mënëcadíjë

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

 

P.zza Vittorio Emanuele III fine anni 50

 

 

Centro di Rotonda oggi  a.D. 2019

 

Vicoli Rotondesi

 

uno spazio fragile tiene strette le ombre delle case,

i giochi della luce nei vicoli, i sopportici, le scale:

hanno un' intima distanza la dislocazione dei portoni

e la povert, appesa alle finestre basse: la puoi toccare,

con le mani: non fa paura: fa parte dell'architettura,

del paesaggio, del contrasto discordante del colore

delle pietre: un nesso intimo collega la visuale

alla secchezza dei pensieri e i pensieri all'anima

spaccata dentro i muri:

che la corra in salita o in senso inverso, mai perderesti

il passo, l'andatura: nei vicoli di Rotonda non ti puoi perdere

e neppure, per te stesso, ritrovarti un solo istante,

a fare  altro e un'altra strada:

 

Salvatore Fittipaldi

 

 

 

 

Scorci centro storico

 

Vicoli Rotondesi  (Vieˈtsɛːɖɽe da Ruˈtuːɲa)

 

nu ˈspattʃjo fradʒile ˈtɛne ˈsʈɽitte lˈʰɔɱbre de kase,

i ˈjɔki da ˈlutʃe ˈnzupra i ˈmu ri, i suppɔrti, e 'skale:

ˈtɛnəno nˈintima distantʃa a fila'rata i purtuni

e a pɔverˈta, appikata  e fiˈnɛʃʈɽe ˈvaʃe: a ˈpɔj tukˈka,

ku e ˈmani: nun ˈfa pa(v)ˈura: ˈfa ˈparte darkitetˈtura,

du payˈzaːdʒo, du konˈʈɽasto diskɔrˈdante di kuˈluri

de pɛʈɽe: nu ˈlattso ˈʰintimo ˈ ɲjunge a vizwale

a siˈkittsa di pinˈzɛri e i pinˈzɛri a l ˈʰanima

spakˈkata ajnʈɽa i ˈmuri:

ki ˈfaj di korsa a ɳkiaˈɳa o u kunˈʈɽario, nun zi ˈpɛrde

u ˈpasso, a kaˈminata: ndi vieˈtsɛːɖɽe da Ruˈtuːɲa non ti pɔj pɛrde,

manko pi tja stesso, o ti pɔzza ʈɽuˈva  sulu pe nu muˈmɛnto

a 'fa auʈɽo e  n'ata ˈvja:

 

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

        

          IN  BLU  ADR

 

 

 

Vij̯ëcd̥d̥r̥ë da Rëtunna

 

nu̥ spzë(i)u frgëlë tne s̃t̥r̥íttë l_ombrë dë casë,

ë iochë da lucë nzupra ë murë, ë su̥ppórtë, ë scle:

tnënu̥ n_indëma dëstanza a fëlarta ë pu̥rtnë

e a pu̥vërt, appëcta ë fëns̃t̥r̥ë vššë: a pië tu̥cc,

cu̥ ë mnë:  nun fa pa(v)ùra: fa ppàrte d_archëtettùra,

du̥ pa(i)ësaggiu̥, du cont̥r̥stu̥ dëscu̥rdnde dë cu̥lrë

dë pt̥r̥ë: nu̥ lzzu̥ ndëmu̥ gnngë a vësulë

a sëcchízza dë pënzrë e ë pënzrë a l'nëma

spaccta aínd̥r̥a e murë:

ch_ë fië dë crsa a nghian o u̥ cu̥nd̥r̥rë(i)u, nu̥n së prdë

u pssu̥, a camënta: ndë  vii̯ëcd̥d̥r̥ë da Rëtunna nu̥n të poië prdë

mangu̥ pe ttíja stssu̥, o të pózza t̥r̥u̥v sulu̥ pë nu̥ mumndu̥

a ff àut̥r̥u̥ e n_àta víja:

 

 

 a suˈriʰɧja 

su̥rígghia

 

jɛ jsˈsuta a suˈriʰɧja 

i iëssta a su̥rígghia

du ˈbuko

d_u bbúcu̥

a piʰɧja u ˈsɔle

a pëgghi u̥ slë

 

E' uscita la lucertola dal buco a prendere il sole

Adriano Galizia

 

  a kumˈmaːra

a cu̥mmra

 

jɛ vəˈnuta a kumˈmaːra 

i vënúta a cu̥mmra

a fa  naˈvizita

a f na vsëta

ku nu ˈkilo i ˈzukkəru

cu̥ nu̥ chilu̥ ë zcchëru̥

sutta u ʃallu

stt_ü šallu̥

E' venuta la comare a fare visita con un chilo di zucchero sotto lo scialle

 

Adriano Galizia

 

Adriano Galizia

 

 ʰa kɔto u krɔpo ku e mani

e ku  ˈtʃ uttʃo u  porta a l' ɔrto      

 

Ha raccolto il letame con le mani

e con l'asino lo porta all'orto

Salvatore Fittipaldi

 

 

Parco Naz. del Pollino

 

ə ˈvɛkkiə

fuˈmavano  ʈɽinˈtʃato ˈskuro, assətˈtati, 

fumvanu̥ t̥r̥əncitu scru̥, assëtttë

kome cu disˈkute ku i pənzeri su(i)ə 

comë cu dëscutë cu ë pënzrë su(i)ë

( cu a kalma di mɔrti aindra a ˈvutʃe)

(cu a clma dë mortë and̥r̥a a vcë)

 

I vecchi

Fumavano  trinciato scuro, seduti,

come chi discute con i suoi pensieri

con la calma mortale nella voce)

 

Salvatore Fittipaldi

 

 

 

 

Centro storico   -    Foto di Jhonny Malancone

 

 

 

 

Tanto restano solo i vecchi

 

quando l'aria si fa malinconica - tanto,

alla fine, se ne vanno tutti - restano

solo i vecchi, chiusi nella loro maledizione:

c' l'aria buona qui, un pasto riscaldato al giorno,

tanta bellezza e tanto amore per la terra:

nous menons - dicono - une vie qui n'existe pas,

nous aimons les arbres, les pierres et les toiles,

portiamo il verde dell'erba dentro gli occhi,

l'azzurro del cielo ci scorre nelle vene gonfie:

nous menons une vie avec Fila et Neikos,

con il soffio del gufo e il fischio dei serpenti:

interessante -dicono- la vita qui:

on peut tout supporter et ne voire, mme

pas les problmes: interessante, perch

non abbiamo svenduto la nostra identit:

camminiamo sull'erba quando verde

e saltiamo gli arbusti quando secca:

                                Salvatore Fittipaldi

 

tandu ˈrɛstanu 'zulu ə ˈvɛkkə
kwanno lˈarəja zə fa amurˈtɔrjo, ˈtanto
a ˈfinə zə nnə ˈvaːnu ˈtut:ə, ˈrɛʃtanu
ˈzulu ə vɛːkə, kjuzə aintr_a malədətˈtsjunə:

ˈtsɛ   ˈarja ˈbɔna ˈkwa, nu pjattu kavɔˈdjatu u jɔrnu,

tanda bəlˈlittsa e tandu aˈmɔre pa ˈtɛːra:

təˈramo - ditʃəno- na ˈvita ke nun əzistə,

vɔlɛmo bɛne a lˈalbərə, e pɛʈɽə, e ʃteɖɖɽə,

purˈtamo u ˈvirdu  də lˈɛrəva ajnʈɽa lˈɔkkiə,

ladˈdzurro du ˈtʃɛlo nnə 'kurre ajntra e vɛːnə  juːɟjˈatə :

təˈramo na ˈviːta cu fiˈlja e najˈkos,

ku  juːɟju du ˈgufo e u fišku də ʃkurˈtzunə:

ˈjɛ ndərəsːandə -ditsənu- a vita kwa:

 

 

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

       

          IN  BLU  ADR

 

 

si pɔ suppurˈta tuːto, aːmutˈtsa i problɛmi:

ˈjɛ nteresːante piˈki nɔnʰavemo svənˈnuto

ˈkwiɖɖɽo kə zuːmo: kamiˈnamo nda lˈɛrəva

kwanno jɛ ˈvirda e ndi ˈʃparti kwanno ˈɛ zi:kata:

 

 

 

Piazza Vitt.Eman.III anni 40 -60

 

returned home ...Tndu̥ rstanu̥ súlu̥ ë vcchië

 

Quannu̥ l'arë(i)a së fa a mu̥rtrë(i)u̥, tandu̥

a finë së në vnu̥ tttë, rstanu̥ 

súlu̥ ë vcchië, chiusë aíndra_a malëdizë(i)u̥në :

c' arë(i)a bbòna qua, nu̥ piattu̥ ca(v)udë(i)tu̥ u̥ iórnu̥,

tànda  bëllízza e tndu amu̥rë p_a trra:

tërmu̥ - dcënu̥- na vta chë nunn_ësstë,

ë vu̥lmu̥ bbnë a l_arbërë, ë pt̥r̥ë, ë std̥d̥r̥ë,

pu̥rtmu̥ u vírdü dë l' rëva aíndr_a_ l_occhië,

l_azzurru̥ du̥ celu̥ nnë currë ndë vnë iuɟɟitë:

tërmu̥ na vita cu Filia e Naicos,

cu juɟɟju̥ du̥ gufu̥ e u fíšcu dë scürzunë:

i ndëressndë -dicënu̥- a vita qua:

së p su̥ppu̥rt tuttu̥, së ponu̥ ammu̥cci ë pru̥blmë:

i ndëressndë pëcch nunn_avèmu̥ svënnùtu

quid̥d̥r̥u̥ chë ssmu̥: camënamu̥ nda l'èrëva

qunnu̥ i virda e ndë sprtë quannu̥ i sëccta:    

                                    

 

PINO LORICATO

morto, senza pelle, bianco come il marmo,

ma in piedi, in silenzio, come un monumento,

tra pietre, vento e burrasche, un Pino Loricato:

 

foto Vincenzo Malfone

 

 ˈpinu lorəˈkatu

pinu̥ lorëctu̥

ˈmɔrto, sɛntʃa pɛɖɖɽe, jaɳɣu̥ kome u ˈmaɽmo,

mórtu̥, senza pd̥d̥r̥ë, ingu comë u̥ mrmu̥

ma ˈɱpɛde, nʒəˈlɛntsj, kome nu ɱonuɱɛnto,

ma mbdë, nzəlɛnzë(i)u, cmë nu monu̥mndu̥

 ɱɛnzo a ˈpɛʈɽe, ˈvɛntu, burˈraske: nu ˈpino loriˈkato

mmnzu̥ a pt̥r̥ë, vndu̥, burrsche̥: nu̥ pinu̥ lorëctu̥

Salvatore Fittipaldi

 

I ragazzi di Via Mordini

con l'ernia del nonno
e le salvapunte schiodate,
i ragazzi di Via Mordini
vantano scommesse di mosche,
litigano tappi, 
rischiano i gomiti
nell'agguato del nido,
per un centimetro di liquirizia:

Salvatore Fittipaldi

 

I waˈŋuːni di Vja Mordini

 

Ku lˈɛrnia di nɔnni e

i sˈalivaˈpunte ˈskjɔdaːte,

i waˈŋuni di Vja Mordini

ˈvandaːnu skuˈmisse i muʃke,

ˈlitigaːno ˈtippuːli,

ˈriʃkjano u ˈgɔ:mi:ti

pakwuaˈkja u nidu,

e ˈvintsi nu tʃintiːmeʈɽo i likwiˈritstsja:

 

 

 

Ë guagnùnë dë Vja Mordini

 

Cu̥  l'rnë(i)a dë nónnë e

ë sàlëva pùndë schiu̥dtë, 

ë guagnùnë dë Vja Mordini

vndnu̥ scu̥mmíssë ë múschë

ltëganü ttíppülë,

ríschianü u̥ gúmëtu̥

p_aqquacchi ü ndu̥

 

 

e vingë nu̥ cëntmët̥r̥u̥ 

ë lëquërzia

 

 

N.B.  IN  MARRONE  IPA  -

       

          IN  BLU  ADR

 

                   

Scorcio centro storico a.D.2019

 

 

 

 MATERA

l'istante trasparente in cui giungi

al punto di estrema magia: Matera,

resiste, con forza, al suo stesso mistero:

 (tutto contatto, immagine, lucidit

negli occulti passaggi, nelle arcate

e tu sei l'adepto di nuove ipnosi surrealiste) :

 ora la luna svanita: l'alba sulla Murgia:

il paradiso di pietra, con impietosa dolcezza,

conduce fuori dal mondo, a ridosso del burrone,

sull'orlo della rupe, verso la dimora degli Dei Cretacei,

tra i canti e le preghiere dei Dauni, i Peucezi, i Messapi:

puoi scendere, serenamente nei pori dell'origine,

nella profondit delle gravine, nell'omega,

nello sfollamento,nei due mezzi imbuti di Levi:

Salvatore Fittipaldi

 

 

   matɛra

  Matra 

u muˈmendu kə  arˈrivəʒə

u mu̥mndu̥ chë arrvësë

u ˈpundu d_eʂˈʈɽɛma madʒja: matɛra,

u̥ púndu̥ d_ës̃t̥r̥ma magja: Matra

rəˈsiste, ku fɔrtsa,  a_u məstɛru suju stɛssu:

rësístë, c ffrza  a_u̥ mëstru̥ s(i)u̥ stssu̥

(ˈtuttu ˈɛ kunˈdattu, əmˈmadʒənə, lutʃədəˈta

(tuttu̥ cu̥ndttu̥, ëmmgënë, lucëdët

ndə pasˈsaddʒə ammutˈtʃatə, larˈkatə

ndë passggë ammüccitë, l'arctë

e tu 'ʒi la'dɛptu də ˈnɔvə ipˈnoʒə surrəaˈlistə):

e tu s l_adptu̥ dë novë ipnósë surrëlstë)

mo, a ˈluna ɛ skumbarʒa: jɛ lˈaləva 'nzupra a 'murdʒa:

m lna scu̥mbrsa: l'alëva nzpra a mrgia

u paraˈdizu də ˈpɛʈɽə, cu spjeˈtata dulˈtʃittʒa,

 

ü paradsu̥ dë pt̥r̥ë, cü spiëtta du̥lczza

tə ˈpɔrta ˈfɔrə du ˈmunnu, a rədɔsso du burronə,

të prta frë dü mnnu̥, vrsu̥ u burrónë,

a ˈlorlu da 'rupə, vɛrsu a dəˈmɔra də ˈdɛiə  krəˈtatʃəiə,

a l'orlu da rpë, vrsu̥ a dëmora dë di(ë) crëtcëi(ë)

tra i kanˈtsoni e ə prəˈjɛrə də dawni, pawˈtʃɛtʒə, mesˈsapə:

tra  ë canznë e ë prëghirë dë d(v)u̥në, pa(v)uczë, mësspë:

ˈpɔiə ˈʃinnə,  ku sərenəˈta ndə ˈpɔrə də l_oˈridʒənə,

pó(i)ë šínnë cu̥ sërënët ndë pórë dë l'orgënë

nda prufundəˈta də graˈvinə, nda l_ɔˈmɛga,

nda pru̥fu̥ndët dë gravnë, nda l'omga

ndu sfollaˈmɛndu, ndə ˈdujə mɛnzə muteɖɖɽə də lɛvi   

ndu̥ sfu̥llamndu̥, ndë dië mnzë mutd̥d̥r̥ë dë Levi

 

 

CARNULUVARU (canto popolare carnascialesco)

nda stu palazzu nun ciagghju statu ancora

Mo chi ci trasu ci trovu a luna e u sole

Masimmittu a carne e maccaruni

Perci salutu a voi cari signuri

Agghju saputu cai accisu u porcu

Nu minni fa turn cu lu mussu tortu

Je nunni vogghju tantu picchi picchi

Vogghju a capu cu tutti li ricchie

Agghju cantatu supra na purteddra

Lu cupi-cupi vo la vecchiareddra

Agghju cantatu supra na cannata

Lu cupi-cupi vo la suprissata

Agghju cantatu supra a nu cannizzu

Lu cupi-cupi vo la sauzizza

Agghju cantatu supra a na furcina

Lu cupi-cupi vo la gelatina

Agghju saputu ca tenisi na figghia

Sungu vinutu si mi la voi dun

Si mi la dai ti ci chiamo mamma

Sinn ti chiamo scillirata donna (rotondese maccheronico)

 

Fine anni 50

                                                      

KARNUːLUˈVARO

ɳta ʃtu paˈlattʃo

non cˈʰaʰɧjo ˈstato anˈkɔ ra

ˈmɔ ke tʃi ˈʈɽazo

tʃi ˈʈɽɔvo a ˈluːna e u zɔːle

 

mˈʰasi ɱiˈtaːto

a ˈkarne e ɱaːkaˈruni

pərˈtso zaˈluto

a vɔj kari ziˈɲːuri

 

ʰaʰɧjo zaˈputo

k ʰajə atˈtʃizo u pɔrko

non miɳːi ˈfa turˈɳa

ku lu muːzu tɔrtu

 

jɛ ˈ nunne vɔʰɧju

ˈtantu ˈpiːki-ˈpiːki

voʰɧjo la ˈkaːpo

ku ˈtuːte le ˈrikːje

 

ʰaʰɧjo kanˈtaːto

ˈnzupra anːna purˈteɖːɽa

lu kupi-kupo

ˈvɔ la ˈveːkjareːɖɽa

 

ʰaʰɧjo kanˈtaːto

ˈnzupra anːna kaˈɳaːta

u ˈkuːpi-ˈkuːpo

ˈvɔ la zɔpɽiˈzaːta

 

ʰaʰɧjo kanˈtaːto

ˈnzupra anːnu kaˈniːtʃo

lu ˈkuːpi-ˈkuːpo

ˈvɔ la tʃauˈtʃiːtʒa

  

ʰaʰɧjo kanˈtaːto

ˈnzupra anːna furˈtʃina

lu kupiˈkupo

vɔ la dʒəlaˈtina

 

ʰaʰɧjo zaˈputo

ka ˈtɛnəzi naˈfiʰɧja

ʒungo vəˈnuto

ze miːla vɔj duˈna

 

ziːmi laˈdai

ˈtitʃi ˈkjamo maːma

ziːno ti ˈkjamo

šiːliˈrata dɔːna

 

                        Carnu̥lʉvr

 

 Nda stu̥ palzzu̥ nun c(e̥)_hgghiu̥ sttu̥ ancra

mó chë cë t̥r̃asu̥ cë t̥r̃òvu̥ a lùna e u slë

Mm_àsë mmëttü a ccrnë e maccarúnë

përci salùtu̥ a vvóië carë Sëgnrë

Hàgghiju̥ saptu̥ chë hie accsu̥ u pórcu̥

nun më_nnë fa tu̥rn cu̥ lu̥ mùssu̥ trtu̥

i nu̥n_nnë vògghiu̥ tàndu̥ picchë-picchë

Vgghiu̥ a cpu̥ cu̥ tuttë lë rcchjë

Hagghiu̥ candtu̥ nzupra a nna pu̥rtd̥d̥r̃a

U̥ cupë-cupë v a vëcchiard̥d̥r̃a

Hagghiu̥ candtu̥ nzùpra a nna cannta

U̥ cupë-cupë v a su̥prëssta

Hagghiu̥ candtu̥ nzùpra a nnu̥ cannzzu̥

U̥ cupë-cupë v a za(v)u̥zzza

Hagghiu̥ candtu̥ nzùpra a nna fu̥rcna

U̥ cupë-cupë v a ggëlatna

Hàgghiju̥ saptu̥ chë tnësë na fìgghia

 

 

 

Sùngu̥ vëntu̥ së më la vòië du̥n

Së më la dië të cë chimu̥ mmma

së nnó të chimu̥ scëllërta dónna

 

 

 

Foto di Jhonny Malancone

 

 

Foto di Jhonny Malancone

                                   

A tarantella 'di 'mbriacuni

Testo  e musica  del Gruppo folk I Nerulum anni 70

(Rotondese  maccheronico)

 

Quannu u sole s curcatu

Zu Franciscu sbbitu

Ha lassatu a za Rusina

Piggh a vivi nda cantina.

 

C cu aspetta supri scali

j zu Peppu cu Pascali

cu nu ndagghiu di prisuttu

vanu a fa u patrune e sutto.

 

nanza porta da cantina

C u maritu i Catarina

bastata na guardata

Pi capsci la sunata.

 

Tra nu frusciu e na primera

Porta u vinu a cantinera

Nu biccheri tira latu

Gi quaccno nzicaltu.

 

Zu Franciscu s ngazztu

Picch a lurma a nu mannatu

Zu Pascali ha cota a mbigna

Ci susatu na pilgna.

 

Dopo u vinu e lallegria

Tutti quanti nmenza via

Unu qua si va tinennu

Latu a latu va riennu.

 

I mbriacuni  pi la gente

Su cristiani malamenti

Ma sti quattru mbriacuni

Mo du munnu su i patruni.

 

Ma za Rosa nnande a porta

N u sape e n nimporta

A Zu Franciscu povireddru

Vo pigghi cu manganeddru.

 

 

 

Cantina Mastrolorenzo anno 1957

/arrt_arëvta/ [ arˈrɛt_arəˈvɔta]   Anni 50

 

 

(IPA ALFABETO FONETICO INTERNAZIONALE)

 

a tarantɛɖɖɽa diɱbɽjaˈkuni

 

kwaɳɳo u ˈsɔle tʃɛ kurˈkato

tʒu franˈtʃisku zɛ aˈbjato

 ʰa laʃˈʃata a tʃa ruˈzina

pi ʰj a ˈbivi nta kanˈtina

 

ˈtsɛ ku asˈpɛtta nzupra e ˈskale

jɛ tʒu ˈpɛːpe ku paˈʃkale

kunu ntaʰɧjo di priˈʃuːto

ˈvaːno afˈfa u paʈɽɔne e ʃutto

 

nˈnante a ˈpɔrta da kanˈtina

tʃɛ u maˈrito i kataˈrina

ˈjɛ baˈʃtata na ɣwarˈdata

pə kaˈpiʃʃi a suˈnata

 

ʈɽa nu ˈfɽušo e na priˈɱɛra

ˈpɔrta u ˈvinu a kantiˈɲɛra

nu bikˈkɛre tira ˈlaːtu

ˈdʒʲa kwakˈkuno ɛ ntʒikaˈlatu

 

tʒu franˈtʃisku zɛ ingatˈtsato

pikˈki a ˈlurma ˈʰanu manˈnato

tʒu paskale ʰa ˈkɔta a ˈɱpiɲa

ˈtʃa suˈzato na piˈliɲa

 

doppu ˈvino e lalləgʳja

tutti kwanti ŋɱɛŋtʒu a ˈvja

ʰunu kwa tsi va təˈnɛnno

lˈʰato allˈʰato ˈva ˈrjɛnno

 

 i ɱbɽjaˈkuni  pə la gɛnte

ˈsu kristjˈani malamɛnti

ma sti kwaʈʈɽu ɱbjakuni

mo du ˈmunnu zu i paʈɽuni

 

ma tʒa rɔza nzupraˈpɔrta

nɛ  sape e nɛ niɱporta

tʒu franˈtʃisku povəˈrɛːɖɽu

vɔ piʰɧja ku manganɛɖɖɽu

 

 

                  ADR -  ALFABETO DIALETTO ROTONDESE

 

 

Quannu̥ u slë s_ cu̥rctu̥

Zu̥ Frangscu̥ s_ abbëitu

Ha lassta a za Rusna

Pë  ggh a vvvë nda candna

 

C' cu̥ asptta nzupra ë sclë

j Zu Pppë cu Pasclë

cu nnu ndgghiu̥ de prësttu̥

vnu a ffa u patrónë e ssúttu̥

 

Nnandë a pórta da candna 

c'e u martu̥ ë Catarna

J bbastta na guardta

Pe ccapscë a sunta.

 

Tra nu frsciu̥ e nna prëmra

Prta u vinu̥ a candënra

nu bëcchrë tra l_atu̥

gi quaccnu̥ nzëcaltu̥.

 

Zu Frangscu̥ s' ngazztu̥

pëcch a l_u̥rma hànu̥ manntu̥

Zu Pascàlë ha cóta a mbgna

Cë_ha su̥stu̥ na pëlgna.

 

Dóppu̥ u vnu̥ e l'allëgrja

tuttë quandë mmnzu̥ a vja

Unu̥ qua se v tënnnu̥

l_atu̥ a l_atu v rëinnu̥.

 

Ë mbrëiacúne pë la ggndë

s crëstijnë malamndë

ma stë quattru̥ mbrëiacúne

mó du múnnu̥ s e patrúne.

 

Ma za Rsa nnndë a pòrta

N u spë e n nnë mbrta

A Zu Frangiscu̥ poverd̥d̥r̃u̥

v pigghi cu̥ mangand̥d̥r̃u̥

 

 

Foto di Jhonny Malancone

                

 

CARI  AMICONI

Testo  e musica  del Gruppo folk I Nerulum anni 70

(Rotondese  maccheronico)

 

Stati ascultare,miei cari amiconi,

parlamu di ricchi, sti lazzaruni

parlamu di ricchi, sti lazzaruni.

 

A tavula mangianu a crepa panza

e j mi campu cu la valanza

e j mi campu cu la valanza.

 

Lu riccu a tavula cu la sua beddra

e  j lavuru cu a zappareddra

e  j lavuru cu a zappareddra.

 

Lu patriternu ha proprio sbagliatu

a  fa stu munnu tantu sgarratu

a  fa stu munnu tantu sgarratu.

 

Ma nu jurnu, si veni u Baffuni,

mannmu a fa nculu sti lazzarunu

mannmu a fa nculu sti lazzarunu.

                    

 

P.ZZA Vitt.Eman.III anni 50

 

 

 

(IPA ALFABETO FONETICO INTERNAZIONALE)

 

 

ˈkari amiˈkuni

 

ˈʃtate askɔlˈta, mɛj kari amikuni

parˈlamu di ˈrikˈki, sti laddʒaˈruni

parˈlamu di ˈrikˈki, sti laddʒaˈruni

 

a ˈtavula ˈmandʒano a ˈkrɛpa pantʒa

e jɛ mi kampo ku la valantʃa

e jɛ mi kampo ku la valantʃa

 

u rikku a taˈvula ku la ʒua ˈbɛːɖɽa

e jɛ fatiku ku a ʒappaˈrɛɖɖɽa

e jɛ fatiku ku a ʒappaˈrɛɖɖɽa

 

u patri'tɛrno ʰa prɔprjo sbaˈʎato 

a fa stu ˈmunno ˈtantu sɣarˈratu

a fa stu ˈmunno ˈtantu sɣarˈratu

 

ma nu jɔrno si ˈvɛne bafˈfuni

manˈnamo a faŋˈkulu sti laddʒa'runi

manˈnamo a faŋˈkulu sti laddʒa'runi

 

 

(ADR - ALFABETO DIALETTO ROTONDESE)

 

Sttë ascu̥lt, mië crë amëcúnë,

parlmu̥ dë rcchë, stë lazzarnë

parlmu̥ dë rcchë, stë lazzarnë

 

A tvu̥la manginu̥ a crpa pnza

e (gh)i më cambu̥ cu a valnza

e (gh)i më cambu̥ cu a valnza

 

U̥ rccu̥ a tvu̥la cu la s(i)a bd̥d̥r̃a

e i lavru cu a zappard̥d̥r̃a

e i lavru cu a zappard̥d̥r̃a

 

U Patrëtrnu̥ ha prpriu̥ sbaglitu̥

a ffa stu mùnnu̥ tndu̥ sgarrtu̥

a ffa stu mùnnu̥ tndu̥ sgarrtu̥

 

Ma nu jrnu̥, së vvnë Baffu̥në

mannmu a ffangúlu̥ stë lazzaru̥në

mannmu a ffangúlu̥ stë lazzaru̥në

 

Parco Nazionale del Pollino loc. Pedarreto

ROSA

Gruppo folk I Nerulum

(Rotondese  maccheronico)

 

Ohi Rosa,ohi Rosa,

menza li gammi tene na cosa

quannu u tempu vene a chiove

nzicchiti a inda e nun ti movi

(ritornello)

quannu u tempu vene a chiove

nzicchiti a inda e nun ti movi.

 

Quannu irisi giuvineddra

tu parisi na sandareddra

mo chi si maritata

na diavula scatinata

(ritornello)

mo chi si maritata

na diavula scatinata.

 

Ohi Mara,Mara,Mara,

piscia a lria e si ricra

si ti vi ricri

menza a laria e i pisci

(ritornello)

si ti vi ricri

menza a laria e i pisci.

 

(ritornello)

Ohi Rosa,ohi Rosa,

menza li gammi tene na cosa

quannu u tempu vene a chiove

nzicchiti a inda e nun ti movi

quannu u tempu vene a chiove

nzicchiti a inda e nun ti movi.

 

 

(ADR - ALFABETO DIALETTO ROTONDESE)

 

 

Ohi Rsa, ohi Rsa,

mmnzu ḁ lë gmmë tnë na csa

quannu̥ u tmbu̥ vnë  a cchióvë

nzícchëtë ant̥r̃a e nun të móve

(ritornello)

quannu̥ u tmbu̥ vnë  a cchióvë

nzícchëtë ant̥r̃a e nun të móve

 

Quànnu̥ iérësë giu̥vënd̥d̥r̃a

tu paríjësë na sandaréd̥d̥r̃a

mo chë ss mmarëtta

na dëivu̥la scatënta

(ritornello)

mo chë ss mmarëtta

na dëivu̥la scatënta

 

Ohi Marja, Marja, Marja, 

píscia a l'arë(i)a e së rëcríja

së ttë vóië rëcríj

mmnzu̥ a l'arë(i)a haië pësci

(ritornello)

së ttë vóië rëcríj

mmnzu̥ a l'arë(i)a haië pësci

 

Ohi Rsa, ohi Rsa,

mmnzu ḁ lë gmmë tnë na csa

quannu̥ u tmbu̥ vnë  a cchióvë

nzícchëtë ant̥r̃a e nun të móve

(ritornello)

quannu̥ u tmbu̥ vnë  a cchióvë

nzícchëtë ant̥r̃a e nun të móve

 

 

 

                                        roʒa

 

(IPA ALFABETO FONETICO INTERNAZIONALE)

 

 

ɔʰj roʒa, ɔʰj roʒa

ɱɛntʒo a le ˈɣaːɱe ˈtɛːne na ˈkoːʒa

'kwaːnuˈtɛmpo ˈvɛne akˈkjove

ˈŋtʒikkati a'jnʈɽa e 'nunti 'mɔvi

 

kwaːnuˈtɛmpo ˈvɛne akˈkjove

ˈŋtʒikkati a'jnʈɽa e 'nunti 'mɔvi

 

ˈkwannu ˈjɛrəzi dʒuviˈnɛɖɖɽa

tu paˈrjazi na santaˈrɛɖɖɽa

mo kə ʒi mariˈtata

na djavula skatəˈnata

 

mo kə ʒi mariˈtata

na djavula skatəˈnata

 

ɔʰj maˈrja ɔʰj maˈrja

ˈpiːša alˈarja e ʒi riˈkrjːa

ʒi ti ˈvɔi riːkrjˈa

mentʒo al'arja ʰaj piːša

 

ʒi ti ˈvɔi riːkrjˈa

mentʒo al'arja ʰaj piːša

 

ɔʰj roʒa, ɔʰj roʒa

ɱɛntʒo a le ˈɣaːɱe ˈtɛːne na ˈkoːʒa

'kwaːnuˈtɛmpo ˈvɛne akˈkjove

ˈŋtʒikkati a'jnʈɽa e 'nunti 'mɔvi

 

kwaːnuˈtɛmpo ˈvɛne akˈkjove

ˈŋtʒikkati a'jnʈɽa e 'nunti 'mɔvi

 

 

scultore Francesco A. Libonati

 

 

 

 RUTUNNA,TERRA MJA

Canto popolare

 

 (Rotondese  maccheronico)

A voi cari amici rutunnari

Cantamu na canzone paisna

Nui sumo di nu picculu paise

Ch bello quanto bella la Lucania.

 

Rutunna ,terra mja

Chini damore e di poesia

 

E tolli nchiti tolli

 nchiti tolli tolli ta. (2 volte ripetuta)

E tolli nchiti tolli

 nchiti tolli tolli ta.

 

ah quanta bella sta terra mja

ah nu suspiro e na poesia

da qua menza chiazza e pa Crangia

da qua tuttu u munnu poesia

 

vinti qua,vinti qua

menza a la vigna a fare lamore

menzi a li rose , vinti qua.

menza la vigna c naria fina

Ch prima tappassion e timbrica

 

Vincci pure tu ,o Catarna

Si voi sent cant li riscignoli.

(ripete il ritornello)

Rutunna ,terra mja

Chini damore e di poesia

 

E tolli nchiti tolli

 nchiti tolli tolli ta.

E tolli nchiti tolli

 nchiti tolli tolli ta. (2 volte ripetuta)

A voi cari amici rutunnari

Cantamu na canzone paisna

Nui sumo di nu picculu paise

Ch bello quanto bella la Lucania.

 

Rutunna ,terra mja

Chini damore e di poesia

E tolli nchiti tolli

 nchiti tolli tolli ta.

E tolli nchiti tolli

 nchiti tolli tolli ta. (2 volte ripetuta)

 

 

Panorama notturno dal  Castello - foto di Marco Laino

 

 

 

                (ADR - ALFABETO DIALETTO ROTONDESE)

 

 

A vvòië carë amicë Rëtunnrë

Candmu̥ na canzóna paiësna

Nóië sùmu̥ dë nu̥ pìccu̥lu̥ paísë

ch_ bbllu̥ quandu̥ bblla Lucn(ë)ia.

 

Ru̥tnna, trra míja

chi(ë)na d_amre e ppo(i)ësja

E tóllë nchëtë tóllë

nchëtë tóllë tóllë t (2 volte ripetuta)

 

Ah qunda bblla sta terra mja

ah nu su̥spìru̥ e nna po(i)ësja

da qua menz_a chizza e pë_a Crangja

da qua tuttu̥ u̥ mnnu̥  po(i)ësja

 

Vënë́të qua, Vënë́të qua

mmnzu̥ a la vgna a farë l_amrë

mmnzu a lë rsë  vënë́të qua

mmnzu̥ a la vgna c' n'arëia fna

chë prma t_appassion_ e të mbrë(i)ca

 

Vënccë purë tu, o Catarna

se vvóie sndë cand ë ruscëgnólë

(ripete il ritornello)

 

 

A vvòië carë amicë Rutunnrë

Candmu̥ na canzóna paiësna

Nóië sùmu̥ dë nu̥ pìccu̥lu̥ paísë

ch_ bbllu̥ quandu̥ bblla Lucn(ë)ia.

Ru̥tnna, trra míja

chi(ë)na d_amre e ppo(i)ësja

E tóllë nchëtë tóllë

nchëtë tóllë tóllë t (2 volte ripetuta)

 

 

 

                 ruˈʈuɳːa ˈtɛːra ˈmja

(IPA ALFABETO FONETICO INTERNAZIONALE)

 

avˈvɔi ˈkaːri aˈmitʃi rutuɳːari

kanˈtamo na kanˈtʃɔne pajˈzana

nɔj zumu di nu pikːɔlu paˈjze

kiˈjɛ ˈbɛlːo kwanta ɛ ˈbɛːla la luˈkanja.

 

ruˈʈuɳːa ˈtɛːra ˈmja

ˈkʲːna daˈmɔre e di pɔezia

e ˈtɔlːi ˈnikiti ˈˈtɔlːi

ˈnikiti ˈtɔlːiˈtɔlːi ˈta

 

aʰ ˈkwanta ɛ ˈbɛlːla sta ˈtɛrːa ˈmja

aʰ nu  suˈspiro e na pɔeˈzja

da 'kwa, 'mɛntso a kja'zːa e pa kranˈdʒja

da 'kwa ˈtutːo u ˈmunːo ɛ pɔe'zja

 

 

viˈnɛti ˈkwa, viˈnɛti ˈkwa,

ˈmɛndʒala ˈviɲɲa afˈfare lˈamɔre

ˈmɛndʒale rɔze, viˈnɛti ˈkwa

 

ˈmɛndʒala ˈviɲɲa ˈtsɛ ˈnarja ˈfina

ki prima taːpasˈsjona e tiɱbɽjaka

 

vi'nittʃi ˈpuːre tu, ɔ kata'rina

zi vɔj sənˈti kanˈta li rišiɲ'ɲɔli

 

ruˈʈuɳːa ˈtɛːra ˈmja

ˈkʲːna daˈmɔre e di pɔezia

e ˈtɔlːi ˈnikiti ˈˈtɔlːi

ˈnikiti ˈtɔlːiˈtɔlːi ˈta

 

avˈvɔi ˈkaːri aˈmitʃi rutuɳːari

kanˈtamo na kanˈtʃɔne pajˈzana

nɔj zumu di nu pikːɔlu paˈjze

kiˈjɛ ˈbɛlːo kwanta ɛ ˈbɛːla la luˈkanja.

 

 

ruˈʈuɳːa ˈtɛːra ˈmja

ˈkʲːna daˈmɔre e di pɔezia

e ˈtɔlːi ˈnikiti ˈˈtɔlːi

ˈnikiti ˈtɔlːiˈtɔlːi ˈta

 

 

u̥  scu̥ppamnd    [skupːaˈmɛndu]

 

 

Campagna rotondese in autunno

                                

I rimedi della nonna

lava gli occhi con zucchero bianco,  spuma marina,

acqua rosata, acqua piovana tre d lavata,

latte di femmina che allatti fanciulla, appio

cotto con la lattuga, o cocitura di camomilla

e di scamonea: per casi  gravi e dolorosi,

usa collirio di mirra, gruogo e vino rosso:

 

   ə rəˈmɛdiə da noːna

 ë rëm dië d_a nonna

 

ˈlaːva lˈɔkkiə ku tʃukˈkɛru ˈjangu, ʃkɔːma də ˈmarə,

lva l'occhië cu zucchëru̥ jngu̥, šcoma dë mrë

ˈakwa  də ˈroːʒə, ˈakwa kjuˈvuta ʈɽɛ jʰornə laˈvata,

acqua dë rosë, acqua chiuvta t̥r̥ë iórnë lavta

ˈlatˈteə də fɛ:məna k_alˈlaːta ɣwaˈɲːɔna, ʰappə(i)u

lattë dë fmmëna ch_alltta guagnona

kɔːtu k_a laʈˈtuka, o dəkotːtu di kamumiɖɖɽa

cottu c_a lattuca, o dëcottu̥ de camu̥míd̥d̥r̥a

e ʃkamɔnɛja: pə kazə ˈgraːvə e duluˈruzə

e šcamu̥nia: pë csë grvë e duluruse̥

usa kolˈlirə(i)u də mirˈra, grwɔgu e ˈvinu 'russu.

usa collrë(i)u̥ de mrra, gruogu̥ e vinu̥u russu̥

                                          Salvatore Fittipaldi

                            

 

 

P.zza Vitt.Eman.III anni 40-50

 

 

 

Fior di cuculo

 

mi sono, un po' per caso, reso conto

che i fiori della fanciullezza, della Lucania,

mai mi sono andati via dalla memoria:

vago nell'erba spesso col pensiero, 

ove scorger non si pu donde viene

l'odore che a me sembra uscir dal cielo:

poi siedo a lungo su ginocchia e cosce

e la selva pi minuta ammiro e osservo:

buglossa, calcatreppola, cencio molle,

elleboro,elicrisio  e fior di cuculo:

                                    Salvatore Fittipaldi

 

aʰɧjo piʰjato, kuˈʒi piˈkaʒo, məˈmɔrja

ka i ˈjuri da dʒuviˈnittsa, da luˈkanja

nun mi ʒu jəˈʃuti maj da kapo:

mi pɛrdo spissu nda lˈɛrəva ku pinˈdʒɛro

ma non mi pɔʒʒu akˈkɔrdʒe dadˈdu ˈvɛne

adˈduro ka pare šinne du ˈtʃɛlo:

pɔj madʃɛtːo nʒupra i ˈdʒiːnuːki eiˈkɔše

e nda lˈɛrəva ˈkju ʒiːŋa 'gwardo e ri'gwardo:

buglɔːʃa, kalkaʈɽɛːpula, tʃentʒoˈmɔɖɽu,

 

Parco Nazionale del Pollino foto di Marco Laino

 

CORTEO DELLE ZUCCHE  ILLUMINATE

Angelo Ricciardi

 

Ragazzi e ragazze in circolo, chi intaglia

le zucche.,chi prepara i colori e chi spezza

le candele, scendono dalle foglie appena i fuochi

congiungeranno ai gradini la stella pi lenta

a tramontare, novembre, mese dei defunti

con la faccia gialla di zucca illuminata,

accendono a turno l'occhio della carrozza e chi piega

il lucignolo,  chi alscolta le ore dai battiti

secchi della banderuola, in ogni angolo manca poco

da registrare, ci sono stati  tutti gli attriti,

tutte le paure: l'esilio scoperto con la rondine

calda prosegue fino ai supporti intatti del mare,

ma non dicevi in quale stagione dell'anno

avresti chiesto il primo figlio ai capelli a due punte.

 

 

korˈtɛo de ko'kuttse alluˈmate

 

raˈgatsi e raˈgatse a tʃirkjo, cu ˈntaʰɧja 

e koˈkuttse ku preˈpara i kuˈluri e ku ˈruppe

e kanˈnɛle, ˈʃinnono de foʰɧje apˈpɛna i ˈfɔki

ñjˈungeno a i skaˈluni a ˈstɛɖɽa kju lɛnta

a ʈɽamunˈta, noˈvɛɱbre, mise di mɔrti

ku a fattsa i kukuttsa alluˈmata

apˈpitʃano a turno lˈokkjo da karˈrɔttsa e ku kʰjka

u stupˈpino, ku ˈsɛnte lˈʰɔra da i ˈbaːtiti 

aʃˈʃutti da ˈbanderwɔla, a ˈoɲɲi ˈpittsu ˈmanka ˈpɔko

da ridʒisˈtra, ci su ˈstati ˈtuːti i kunˈʈɽasti

ˈtuːte e paˈure: lˈeˈziljo skuˈpɛrto ka ˈrɔndine

ˈkauda  kunˈtinua ˈfino a i supˈpɔrti inˈtatti du ˈmare,

ma nun ditʒjazi nda kwale stadʒuna di lˈannu

aˈvɛraʒi addumanˈnato u primu fiʰɧju a i kaˈpiːɖɽi a duje ˈpunte.

 

 

 

Calabro- Lucane

Dopo una sigaretta di foglie

stringono fra le cosce il freddo del Pollino,

portano, da una galleria all'altra delle  Calabro-Lucane,

pensieri con lucertole a due code.

Sono giovani vagabondi

ma uniscono il bavero, cercando di dormire.      S . Fittipaldi

'kalabro-lu'kane

ˈdɔpo na sigaˈrɛːta i foʰɧje

ˈʃʈɽindʒino ʈɽa e ˈkoʃʃe

u friddu di puɖˈɖɽino,

pɔrtano, da na galˈleˈrja a lˈata

di ˈkalabro-luˈkane,

pinʒɛri di suriʰɧje adduʲe  kude.

ˈsu ˈdʒuvani vakaˈbuːni

ma ɲ̃jungino u ˈbavəro,

tʃerˈkanno i ˈdɔrme.

          Dópu̥ na sëgarétta ë cóppë,

          s̥̊t̥r̥ngënu̥ mmnzu ë coššë

          u fríddu̥ du̥ Pud̥d̥r̥ínu,

          pórtanu̥, da na gallërja a l'ta

          dë Clabro-Lucne,

          pënzèrë dë su̥rígghië a ddu(i)ë cúdë.

          S giúvanë vacabúnnë

          ma gnúngënu̥ u bbvëru̥

          cercnnu̥  ë dòrmë.

 

a  littʉrna         [ a littorina ]

 

 

Ignazio Buttitta POETA SICILIANO

UN POPOLO CHE RINUNCIA ALLA SUA LINGUA PERDE ANCHE LANIMA 

Un popolo
mettetelo in catene
spogliatelo
tappategli la bocca
ancora libero.

Levategli il lavoro
il passaporto
la tavola dove mangia
il letto dove dorme,
ancora ricco.

Un popolo
diventa povero e servo
quando gli rubano la lingua
ricevuta dai padri:
perso per sempre.

Diventa povero e servo
quando le parole non figliano parole
e si mangiano tra di loro.
Me ne accorgo ora,
mentre accordo la chitarra del dialetto
che perde una corda al giorno.

 

(Dialetto rotondese maccheronico)

Nu populu mettitilu a la catina,  

Levatici u travagghiu, u passaportu, 
a tavola undi mangia, u lettu undi dormi: 
ancora riccu. 
Un populu diventa poveru e servu 
quando 'nci arrobbanu a lingua addutata di patri: 
persu pi sempri. 
Diventa poveru e servu 
quandu i paroli non figghianu paroli 
e si mangianu 'ntra iddi. 
Mi 'nnaddugnu ora 
mentri accordu a chitarra du dialettu 
chi perdi na corda a lu jornu.
.

IPA

nu ˈpɔpulu mitˈtɛtelo a katɛna,

leˈvatela faˈtika, u paʒaˈpɔrto,

a ˈtavula adˈdu mandʒa, u lɛtto adˈdu dɔrme:

jɛ anˈkɔra rikku.

nu ˈpɔpulu diˈvɛnta ˈpɔviru e ˈsɛrivo

ˈkwannu arˈrɔbbanu a ˈlingwa aˈvuta di ˈpaʈɽi:

jɛ pɛrsu piˈʒɛɱpre.

diˈvɛnta ˈpɔviru e ˈsɛrivo

qwannu e paˈrɔle nun ˈfiʰɧjano paˈrɔle

e zi ˈmandʒano ʈɽa lɔru.

minnadˈdɔno ˈmɔ

nʈɽaˈmɛnʈɽe akˈkɔrdu a kitaːra du djaˈlɛttu

ki ˈpɛrde na ˈkorda u ˈjɔrno.

 

 

 scultore Fernando Armentano -  3d

 

 

CRISTO SI E FERMATO A EBOLI- C. LEVI

 

 

'kristu ˈsɛ fer'matu a ˈjɛvɔlə"

 

(IPA)

 

"noj nunˈsumo krisˈtjani - ˈloru ditʃinu - 'kristu ˈsɛ fermatu a ˈjɛvɔlə"

krisˈtjano, pilˈloru ˈvɔ ditʃe 'womo:  e a 'fraze saˈputa ˈkaɣɧju senˈtuto

ˈtante ˈvɔte riˈpɛte,  nta ˈvukka ˈloro nunˈnɛ 'forse ˈnɛnte di ˈkju ke

u ˈmɔdo di ˈditʃi di na skunsuˈlata kuʃˈʃɛntsa di womini iɱferjuri.

noj nunˈsumo krisˈtjani, non'sumu kunʒiəˈrati ˈwomini, ma ˈbɛstje,

ˈtʃuttʃi i faˈtika, e anˈkora ˈmɛnu ke i ˈbɛstje,i ˈfruʃkuli, i fruʃkuˈlɛɽi,

 

ki ˈkampano a ˈvitaˈloro ˈmɛnzo i diˈjavuli  o ˈlandʒeli ,

pikˈki du'vɛmu suppurˈta u 'munnu di  krisˈtjani ,

ke ˈsu a ˈlata parte du tselu ennipaˈtiʃe  u ˈpisu e u kunˈfronto

 

 

Parco Naz.del Pollino radura verso il Belvedere

Foto di Pino Di Tomaso

 

                                          

 

Pane cantato -  Rocco Brindisi

Pane tenuto a chiave / visto crescere in casa, sotto coperte, cappotti della guerra /

 pane asciutto e senza niente, pane pi bello di un biscotto /

  pane con la conserva dolce, amara / pane che riscalda il letto, segnato da una croce, strappata / dai bambini e messa in bocca / pane strofinato con un pomodoro, pane e olio, pane acqua e olio / pane acqua e zucchero, sepolcro di Cristo /

pane che entrava in casa alla controra e profumava i morti / pane e mela, pane e noci, mandorle col pane / pane spiato, mangiato come un grappolo di moscatella /

a Dio gli usciva l'anima / pane e pane, pane, una carezza di fuoco, tre di olio. pane e fave / molliche baciate da terra e consolate in bocca /

Faccia bella, mai rovesciata /bambini che lo andavano suonando per la via

pane riempito di patate e uova, pane che sposa il pane /

 figliole unte di pane olio/ e origano / pane con un cucchiaio di sugo, tornando dalla scuola / scorza d'oro, rubata sulle scale del forno /

santi scimuniti dalle stelle / pane tagliato a arte, senza far cadere una briciola, pane  

partorito dalle mani / pane assoluto / pane cantato dalle bugie dei bambini, come la neve

Fossụ Paratʉrụ foto di Marco Laino

 

Pne ćantàto

 

           (IPA)

 

Pàne tənùtu kjave

 

vɪstu crɛʃe kasa, śuttu qupɛrta, kappɔtti dâ ɣuɛrra,

 

pne aʃʃùttu e sɛ́nt͡sa nɛ̀nte, pne kj bɛ̀llo nu b͡viskɔttu

 

 pne ka qunʒ͡sɛ̀ʁəva dùt͡ʃe, amàʁa

 

pne ki scàrfa u lɛ̀ttu, siñatu da na cɽút͡ʃ, ʃʈɽadd͡zàta

 

da i ɣuañùni e mɪ́za  ḿúcca

 

pne šʈɽiɕtu ɕa pumaɔ̀ra, pne e oɧʰyu, pne, qwa e oɧʰyu

 

pne àqwa e t͡ʃùkkeru, səpùrɕru i krɪstu

 

pne ki ʈɽaʒɪja a kasa â ɕʊnʈɽòra e mp͡brufumva i mɔ́rti

 

pne e púma, pne e nut͡ʃi, nut͡ʃɪɽe ɕu pne

 

pne spii̯atu, mand͡ʒatu ɕome na pɨt͡sòɽɽa i muśćatɛ̀ɖɖɽu

 

a Dɛi̯u ɨəssɨ̯a lnima

 

 pne e pne, pne, na ɕaʁɪt͡tsa i fɔɕu, ʈɽe d oɧʰyo, pnə e  f́ve

 

muɖɖɽìke vat͡ʃàte da tɛrra e ɕunʒulàte ḿúcca

 

fastt͡ʃa bɛ̀ɖɖɽa, mài̯ riʋ͡utata, ɣuaɲɲuni ku ɪ̯́jano sunànnu pâ̯ vɪ̯̀a

 

pne kɪ́nu i patne e ɔ́va, pne kə spɔʒa u pne

 

ɣuaɲɲunɛ́ɖɖɽe ʋ̀nte  di pne e ɔ́ʰɧyo, e arɪɣano

 

pne cu nu cʋcʰiàro i śùcu  tʋrnanno da scɔla

 

ʃɕɔrt͡ʃu dòʁo, ruβàto ni  śɕàle du fɔ̜̀rnu

 

sànti šimunùti dî stɛ́ɖɖɽe,

 

pne taɧʰyàtu â àrte, sent͡ʃa fa ɕadɪ̀ na b͡vrɪ́čiula,

 

pne paʁturʊ̀tu d màni,

 

pne aśśulʊ̀tu

 

pne ćantàto d  buščɪ̀e̯ di ɣuañuni, ɕome a nɪ́ve

 

 

Parco Naz.del Pollino [spɛttsaˈ(v)umːula] spezza(v)ʉmmu̥la   

 

 

                                   

PROVERBI E DETTI POPOLARI

 

N.B. 

          IN NERO  DIALETTO MACCHERONICO

          IN  BLU  ADR

 

Detti Popolari

- Cu zappa a vigna si vivi l'acqua, cu no si vivi u vinu.
-Cu zppa a vgna së vvë l'acqua, cu n  së  vvë u vinu̥

 

- A crianza vene da casa u mucco vene du nasu.
- A crë(i)nza vnë d_a csa, u mccu̥ vnë d_u nsu̥

 

- Quannu si marteddro vatti, quanno si ncudine statti.
- Quannu̥ s martd̥d̥r̥u̥ vttë, quannu̥ s ngdënë stttë
 

- A ventra i na piddricchia, chi cinni mittisi chi si stinnicchia.
- A vndra i na pëd̥d̥r̥cchia, cchi cë_nne méttësë cchi së stënnícchia

 

- Accidimi e iettami nt mei. - U ferro i lautre ruppe i petre.
- Accdëmë e ittamë ndë m(i)ë. - U frru̥ ë l_(v)ut̥r̥ë rúppë ë pt̥r̥ë.

 

- Quannu a patrona fa u brodo  i  gaddrina o i malata diddra o i malata a        gaddrina.

-Quannu̥ a pat̥r̥óna fa u bbrdu̥ ë gad̥d̥r̥ìna o i malta díd̥d̥r̥a o i malta a gad̥d̥r̥na.

 

- Nivuri e nivuri nun si tingiunu mai.
- Ní(v)u̥ru̥ e ní(v)u̥ru̥ nun së tngënu̥ maië.

 

- U diavulu divaca u mare cu n cocchiula i nuciddra.
- U dë(i)vu̥lu̥ dëvca u̥ màrë cu na cócchiu̥la e̥ nucíd̥d̥r̥a.

 

- Tantu v all'acqua a lanceddra fino a chi si ruppe.
- Tndu va a l'acqua a langd̥d̥r̥a finu̥ a cchë së rppë.

 

- Femmina chi nun mangiasi fasuli cum' fai av su bellu culu.
- Femmëna chë nun mngësë faslë cú̥më fàië_aví ssu̥ bbllu̥ cùlu̥.

 

- U vecchio nun chianga ca mura ma ca nu nsava mparato.
- U vècchiu̥ nun chiangíja ca muríja ma ca nun s(ë)_avíja mbartu̥.

 

- A gaddrina f l'ovo e u gaddro si dolle.
- A gad̥d̥r̥na f l_óvu̥ e u gd̥d̥r̥u̥ së dóllë

 

- D'ommini i vinu quattru nu carlinu.

-D_ómmënë ë vnu̥ quat̥t̥r̥u̥ nu̥ carlnu̥.

 

- U mulinu vacci nd putia stacci.
- U mu̥lnu̥ vccë nda putja stccë.

 

- Manna i femmini a l'acqua e i masculi a linni. 
- Mnna ë fmmënë a l'acqua e ë mscu̥lë a línnë.

 

- Cu nun zappa add purt ncoddru.
- Cü nun zppa ha da  purt ngód̥d̥r̥u̥ ( Habet ad portare)

 

- Quannu l'acqua i ferma nun pass ca ti nechisi.
- iúmu̥ cíttu̥ nun cë pass ca të ncasë

 

- Spanni nu puinu i farina e nunnu cogghiesi chi.
- Spnnë nu̥ p(i)ënu̥ ë farina e nunn_u̥ cógghiësë cchi.

 

- I ciucci si scuntrunu e i varliri si ruppunu.
- Ë ciuccë së scúnt̥r̥anu̥ e ë varlìrë së rúppënu̥

 

- A fa cumi ti fanu nun ci v mastria.
- A f cómë të fnu nun cë vó ma(i)ës̥̊t̥r̥ja

 

- Si voi a masciata vacci si n mannacci.
- Së vvie a mmaššta vccë së nnó mannccë

 

- A pecura guardata sa a mangia u lupu.
- A pcüra guardta s_a mngia u lpu̥

- Foco chi nun ti vidi non ti scarta.
- Fcu̥ chë nun të vdë nun të scrta

 

- Nun ntruvul l'acqua che ti vivisi.
- Nun nt̥r̥u̥vu̥l l'acqua chë të vvësë ( Ca, invece, significa "perch"

forse dal    francese "car")

- Arrassati cavudara ca mi tingisi.
- Arrssatë ca(v)udra ca më tngësë

 

- U iango e russu vene du mussu.

-U ingu̥ e u rússu̥ vénë dü mssu̥

 

- A billizza vene du pizzulu-

- A bëllízza vnë du̥ pzzu̥lu̥

 

- Futti e tuttitinne, ca se nun futtisi restasi futtutu

- Fúttë e  fu̥ttëtnnë ca së nun fùttësë rstasë fu̥tttu̥

   

- Ariganu e puleiu, unu peggiu e l'atu peiu

- Arígnu̥ e pu̥liu̥, (g)unu pggiu̥ e l_atu piu̥

 

Autore: opuscolo pubblicitario

[fndana susu fndna sʉs

                

              (in nero dialetto maccheronico)

                    (in marrone IPA)

 

 A stiddru a stiddru si fa a jumara

[a ˈstiɖːɽu a ˈstiɖːɽu si fa a juˈmara]

 Add arrivamo chiantamo u zippu

[adˈdu arriˈvamo kjanˈtamo u ˈdʒipːu]

 Aprile hinghie u varlire

[aˈprile ˈʰjnɠɧje u varˈlire]

Pure  a Rigina tene bisogno da vicina

[ˈpuru a riˈdʒina ˈtɛne biˈzɔɲɲo da viˈtʃina]

Cu zappa vive l'acqua e cu a porta vive u vinu

[ ku ˈtsappa ˈviːve lˈakwa e ku a ˈpɔrta ˈvi:ve u ˈviːnu]

 

 Fa prima na femmina a truv na scusa ca nu sorice a truv  nu  pirtusu.

 

[ˈfa ˈprima na ˈfɛmmina a ʈɽuˈva na ˈskuza ka nu ˈsɔritʃe a ʈɽuˈva nu pirˈtuzo]

 

 E sciabbole stanu appicate e i foderi cumbattono. 
 
 [ e ˈʃabːɔle stanu appiˈkate e i ˈfɔeri kumˈbattono]

  Fa' male e penzaci, fa' bbene e scordati

[ˈfa ˈmaːle e ˈpɛnʒatʃi, ˈfa ˈbɛːne e ˈskɔrdati]

 Cu si mpiccia e cu  ti spiccia

[ ku siˈmpittʃa e ku ti ˈspittʃa]

E cannle si sʈɽuinu e a processione nun camima

 

[ e kanˈnɛle si ˈsʈɽujnu e a  protʃesˈsjune nun ˈkamina]                

Quannu u culu f vento u medico i cuntento

[ˈkwannu  u ˈkulu ˈfa bɛnto u ˈmɛdico ˈjɛ kuntento]

A  chiange u mortu s lacrime pirdute

[a ˈkjandʒe u ˈmɔrtu ˈsu ˈlakrime pirˈdute]

Da cu non tene mugghiera e figghi n pi amore n pi  cunsigghi.

[da ku nun ˈtɛne muˈʰɧjɛra e ˈfiʰɧj nɛ paˈmɔre nɛ pi kunziʰɧj]

Datemi  u tempu ca vi pirtusu, dice a puza  i fasuli

[ˈdatemi u tɛɱbu ka vi pirˈtuʒu, ditse a ˈputsa i faˈzuli]

Cane di kjanka, kinu di sangu e mortu di fame

[ˈkaːne di ˈkjanga, kjnu di ˈsangwe e ˈmɔrtu di ˈfame]

Lettu strittu curcati mmenzu

[ˈlɛttu šʈɽittu ˈkurkati ˈmɛnʒu]

Tene paura ca u culu l'arrobba a cammisa

[tɛne paˈura ka u kulo larˈrɔbba a kaˈmiza]

A gaddrina fa l'ova addu nun  vrucia u culu

[a gaɖɖɽina fa ˈlɔva adˈdu nun ˈvɽuʃa u kulu]

U ciucciu nnante e u cavaddru appressu

[u ˈtʃuttʃo ˈnante e u kavaɖɖɽu appɽɛssu]

Acquistu di fera: tutta carta e nente materia

[akwiʃto di ˈfɛra, ˈtutta ˈkarta e ˈnɛnte maˈtɛrja]

Quannu u signore iesse cu  cammisa i signu chɘ ha finitu i vistiti

[kwannu u siɲˈɲuro jɛːʃe ka kamˈmiʒa ˈjɛ ˈsiɲɲu kʰa finitu i viˈʃtiti]

Prima che move nu pede su mangianu i furmiche

[ˈpɽima ke ˈmɔve nu ˈpɛːde su ˈmandʒano i furmike]

Attacca u ciucciu addu vo u patrone

[atˈtakːa u ˈtʃuttʃo adˈdu ˈvɔ u paˈʈɽɔne]

Cu mangia da sulu si strozza

[ku ˈmandʒa da ˈsulu ʒi ˈsʈɽɔttʃa

Puddru ki nun canosce u granu

[puɖɖɽu ki nun kaˈnɔʃʃe u ˈgranu]

Cu troppu s'abbascia u culu mostra

[ku ˈʈɽɔppo sabˈbaʃʃa u ˈkulo ˈmɔʃʈɽa]

A casa du pizzente nun mancano stozze

[a ˈkaːsa du pitˈtsɛnte nun ˈmankano ˈstɔttse]

L'ommo fa u  piccato e u diavolulu u scummogghia

[ˈlʰɔmmu fa u pikkato e u djavulu u ʃkumˈmɔʰɧja]

tre su' i putenti: u papa, u r e cu nun tn nente

[ʈɽe su i puˈtɛnti: u ˈpapa, u ˈrɛ ekˈku nun ˈtɛne ˈnɛnte]

U scarparu, ka nun tene nente a fa, ammogghia a mpigna

[u ʃkaˈrparo,  ka nun ˈtɛne ˈnɛnte a ˈfa, amˈmɔ ʰɧja a ˈmpiɲɲa]

Teneno a faccia come u culu

[ˈtɛneno a ˈfattʃa ˈkɔme u ˈkulu]

Cu vive funtana si pulizza  cu e manu, cu vive  a cantina si pulizza cu a mappila.

[ku ˈbive a funˈtana si puˈlittsa ki  manu, ku ˈbive a kanˈina si puˈlittsa ka mapˈpila]

 

Dopo vinignato, accattati u muteddru

[ˈdɔpo viniɲˈɲato akˈkattati u muˈtɛɽu]

Zinzuli e strazzi su l'anima da casa

[ˈdʒindʒuli e ˈʃʈɽaddzi su ˈlanima da ˈkasa]

Cavuli di innaro iettali  u munnizzaru

[kavuli di ʲinnaru ˈʲɛttali u munniˈtsaru]

 Cu primo arriva primo macina

[ku ˈprima arˈriva ˈprima ˈmatʃina]

 

*Lunɘdija lunijamo - marte e mercole nun filmo - juvidija nun tene voɠɠɧia -

  vennɘrɘdija nun ncuraggia - saturnu comɘ aɠɠɧjorna accuss scura

  e duminica sumu di missa  cristiana.

*U diavulu fa e pignate ma no i cuperchj

* Nu jure nun fa primavera

*U porcu lntu si nsnna ɠʰjănna

 

(maccheronico)

Si da Ritunna se sapese cu sungo,
ma no picch ti fai i cazz meie, ma picchi noi ni conoscemo tutti quante.
Si da Ritunna se si statu u Casteddro e i Pagghiareddre,
a Gagghione, i Servie e M'Bede a Vaddre.
Si da Ritunna se mbunda u Cruce ti sentisi u Patreterno,
picch da dra suso u munnu tuio stai videnno.
Si da Ritunna se mangese zafarane crusche e rascateddre,
se l'acqua che vivise i di Jannace, o di Sciartagghie.
Si da Ritunna se fai nnande e arrete menzo a chiazza,
se scinnise pa a Cranga, 
e tutti quant si girano, pi parla di tija.
Si da Ritunna se, u ponte a Jumara, turnanno da fora paise,
cu l'occhi stese a Coppola i Paola, ti guardase ndorno e dicese:
"QUA CI STANNO MAMMA E PAPA MEIO,
QUA CI TENGO CASA E CORE,
QUISTA IE ARIA BBONA,
QUISTA IE A TERRA MEIA!".

(ADR - ALFABETO DIALETTO ROTONDESE)

 

S da Rëtunna së spësë c sùng
ma nno pëcch të faië ë càzzë mië, ma picch noië nnë cönöššmö tùttë quandë.
S da Rëtunna së ssë statö ö Castd̥d̥r̥ö , ë Payyarèd̥d̥r̥ë,
a Gayyònë, ë Sërëvië, Mbdë a Vàd̥d̥r̥ë.
S da Rëtunna së mbùnda a Crúcë ti sndësë u Patrëtrnö,
pëcch da d̥d̥r̥ ssusö ö mu̥nnö tu̥iö staië vëdnnö.
S dda Rëtúnna së mangësë zafarnë cr̥ušchë e rrašcatd̥d̥rë 
së l'aqwua che bívësë i dë Janncë o dë Šartyyë 
S dda Rëtúnna së ffi nnandë e arrtë mmnzö a chizza
së ši̥nnësë pa Cr̥angja,
e tuttë quandë së ggíranö pë parl dë tija.
S dda Rëtúnna së, ö póntë a Jumra, törnnnö da fra paísë
cu l'òcchië stësë a Cóppöla ë Paöla, të guàrdasë ndórnö e dícësë
QUA CË STANÖ MAMMA E PAPA' MÉIO
QUA CË TÈNGÖ CASA E CORË
QUÍSTA IÉ ARIA BBONA, 
QUÍSTA IÉ A TÈRRA MÈIA!". ADR (ALFABETO DIALETTO ROTONDESE)

Pietro De Cristofaro

 

P.zza Vittorio Emanuele III  -  Anni 50

 

 

(ADR - ALFABETO DIALETTO ROTONDESE)

 

 

A Candìna nùmëru̥ gnu̥

parapònsë pònsë p...

c' Giu̥vnnë cu̥ rússu̥ bbónu̥...

parapònsë pònsë p...

avèmü caltu̥ u̥ prìmu̥ lìtru̥

pë mu̥gghi lìngua e paltu̥...

oh chë blla Candìna, oh chë bèllu̥ cal!

 

A Candìna nùmëru̥ dùië

parapònsë pònsë p...

Ggèniu Amtu̥ nn'ha aspëtttu̥...

parapònsë pònsë p...

súttu̥ u̥ bangúne avíja ammu̥ccitu̥

capëcòddru̥ e su̥ppre̥ssàtë...

oh chë blla Candìna, oh chë bèllu̥ cal!

 

A Candìna nùmëru̥ t̥r̥é

parapònsë pònsë pé...

Sëcóndu̥ ë bëccccë ha prëpartu̥...

parapònsë pònsë pó...

nu̥ përttu̥ amu̥ scultu

pë nunn_ssë scu̥stu̥màtë...

oh chë blla Candìna, oh chë bèllu̥ cal!

 

A Candìna nùmëru̥ quat̥t̥r̥u̥

parapònsë pònsë p...

Gënëiéd̥d̥r̥u̥ ièra u mgghiu̥

parapònsë pònsë p...

ha caccitu̥ u̥ mu̥scatd̥d̥r̥u̥

c' iëssúta na chiandèd̥d̥r̥a...

oh chë blla Candìna, oh chë bèllu̥ cal!

 

A Candìna nùmëru̥ cìnghë

parapònsë pònsë p...

addú Albínu̥ sùmu̥ iùtë

parapònsë pònsë p...

pë nu̥n fa tòrtu̥ a nësciùnu̥

nu̥ fiscu̥ rússu̥ àmu̥ scu̥làtu̥...

oh chë blla Candìna, oh chë bèllu̥ cal!  (S.Fittipaldi)

 

 

A ttíja, Lucnia, glu̥riùsa n'àta vòta!

 

 

Dappëttùttu̥, mmišcatu̥ cu̥ cndu̥ dë l_arméndë

l'ècu dë putíjë e dë gualchrë

mísë mmótu̥ da júmë e da tu̥rrëndë:

 

ovùnguë, ndë vd̥d̥r̥ë e ndë cu̥stirë,

rchë, archttë e pndë ë frru̥.

fšchë dë sërnë e vapu̥rirë.

 

Nda ognë bbùcu̥ a vúcë dë  pu̥të,

chë a fd̥d̥r̥a  spamísa rsta a séndë,

chë s̃t̥r̥òfë nvë càndnu̥ cu̥ndèndë.

 

 

ALCIBIADE VECOLI  - 1831

 

 

 

U̥ tèmbu̥ jùstu̥ allúra i vënùtu̥

dë míttë mànu̥ a sémëna da tèrra. 

Cu̥mmnë dë canóscë a sëménda mégghia

prìma d'_a spànnë e pèrde aínd̥r̥a u ̥càmbu̥

e nun-aspëtt nvnu̥ u̥ frùttu̥ bbònu̥.

Allúra stmmë a sséndë e ógnë paròla mé(ia)

cu̥stu̥dìscë aíndra a ménde tú(ia): 

non tùttë e chìcchë sú adàttë  a dd bbónu̥ frùttu;

a natùra, nu̥ pòcu̥ malìgna, e a spërnza

chë nunn' da ménu̥, l'òcchië ngànnanu̥:

Scgghië sëménda sénza gúsciu̥,

bellà asciùtta pë vërt du̥ slë,

válu̥ta chë prúɣu̥la nunn'hà

n rëmasùgghië inùtëlë e dannúsë;

stípala aínd̥r̥a a nnu̥ vsu̥

dë terractta, chë frisca a mandnë

e pë pu̥ru̥sët àrëja rëcvë,

cu̥mmógghiala  mmòdu̥ chë  sórëcë

e fu̥rmìchë nun s'a màngianu̥.

Arrëcòrda ca dë du̥ië stìrpë sú ë sémë:

(g)únü i scúru̥, pësàndë e ggróssu

l_̀atu cchi mënùtu, fìnu̥ e cchiàru̥.

Stàttë attèndu̥ a_u sémë da zëzznëia

chë spíssu ngnna l_cchiu du̥ sëmënatúru.

 

IL CANAPAJO -Libro 3 -1741 - Girolamo Baruffaldi

 

 

Sùngu stàtu̥ ndu̥ paísë da cuccàgna,

àgghiu̥ vìstu̥ ë cchi bbéllë usnzë:

chë ménü fatìga cchi guadgna.

Pë_arrëv cë vónu̥ sttë mísi

pë mmrë e pë trra snza pag spísë.

Appéna iúntu s' prësëndtu̥ nu̥ su̥ldtu̥,

vëstùtü e armtu̥ come nu paladínu̥.

Súbbëtu̥ m'ha ddíttu̥: "Së qua vóië st

abbësógna chë të mbàrasë u̥ latìnu;

nun parl mië dë fatíga ma súlu̥

de mangi, bbívë e ddórmë, 

gir ammacàndu̥, ball e juc a ccàrtë.

Prumëttëmmíllu̥ e të fazzu t̥r̃àsë.

Pë útëmu̥, nun parl mmie dë gurra,

n dë zapp, de tssë o cúsë."

Prumísu̥ tùttu, me sùngu abbëitu̥ pu̥ paísë.

A ccèndu̥ met̥r̃ë cc_éra na fu̥ndna

chë vërsva vìnu mu̥sctu̥ e malëvasìja

e camënnnu̥ àgghiu truvtu n'àta víja

cu̥ càsë dë salmë, próvu̥lë e fu̥rmggë;

e pórtë iranu̥ fatte dë rëcótta

e tuttë nnë pu̥tíjanu̥ mangi

nzémë a gad̥d̥r̃në e pud̥d̥r̃as̃t̥r̃d̥d̥r̃ë.

 

 

 

U̥ grnu̥ nun c'èra bisógnu̥ du̥ sëmën,

nascíja da sùlu̥ mmènzu̥ a trra

e a farína së truvva sénza da macën.

A stu̥ paísë nun së parlva mië de pu̥vërt:

tuttë iranu̥ Segnúrë, Còntë e Barùnë

e mmàie së tru̥vva angúna nfërmët.

Nun c'era fríddu, nun tru̥nva e nun chiuvíja

e u tembu ira sèmbë prëmavra.

Da matína finü a síra nu̥n së facíja

àu̥tru̥ che ju̥c e mmangi. 

Së quaccùnu parlàva dë fatìca

súbbëtu̥ u̥ mëttíjanu̥ ngalra.

L'àrbërë facíjanu̥ scrpë, guandë e cappd̥d̥r̃ë,

ë  barbaginnë cacvanu̥ vëstìti 

di vëllùtu̥ e cammísë rëcamtë d_òru. 

Më vu̥líjanu̥ fa dëvënd nu ciùcciu̥

ma numm'àgghiu̥ mmišcàtu màië

cu̥ Lucígnu̥lu̥ e Pinócchiu̥.

 

U paísë da cuccàgna -Giouannino  il Tranese 1715

 

Nu jórnu̥ hàgghiu̥ ngu̥ndràtu̥ a fu̥rtùna,

tndu̥ ira bblla chë parja nu̥ iúrë;

l'hàgghiu̥  díttu̥: " Ngrta rëggna m(i)a,

quànnu më vië lëv tùttë stë ɣuàië?"

S' ggërta e m'ha dìttu̥, cu̥ vvu̥cë crùda:

"Fënscënu̥ ë jórnë ma n ë ɣuàië".

 

Canti di Giugliano - Luigi Taglialatela -1883

 

Quànnu̥ sí nntu̥ tu, iúrë ë bëllízza,

u slë t'ha du̥nàtu̥ a lu̥cëntízza,

a lùna t'ha mmísu̥ nfccia a chiarizzá,

ë ròsë hànu̥ pu̥sàtu̥ a dëlëcatízza,

Cu̥pìdu̥ t'ha nzegnatu a ff l_amu̥rë

ma nësciùnu̥ hómmu̥ t'ha du̥nàtu̥ u còrë.

 

Canti di Porognano - Luigi De Gennaro -1880

Quànnu sí nnta tu, ròsa canna

hànu fàttu̥ fsta u̥ sòlë e a lùna,

hànu fttu̥ fsta u̥ paísë e fòra,

 e t_hànu vattijta a Chiesa Màtrë;

pë cumbàrë cë fú nu̥ Sëgnúrë

pe cu̥mmra na Sànda Dma. 

Tuttë te chiámanu Riggína dë iurë

a ijórnu du̥ sle e a nnòttë da lùna.

 

Canti di Melicucc: Variazione

 

Àrë(i)a ë prëmavra, 

magnëfëca e su̥vrna, 

vrsa u̥ célu̥ azzùrru̥

nzúpra a trëstézza u̥màna,

dóna a ë rmë nùdë

vèstë de gemmë e iúrë

a ë nìdë ammu̥ccitë

giòia de nóvë amú̥rë,

a l_afflìttë dóna pàcë

a ë maltë rëstru̥,

arë(i)a pulìtà e ppùra

tùtta d_argèndu̥ e d_òru̥.

Aria di primavera  -Antonio Julio 1898

 

Càpu̥ ë cu̥cùzza sénza sëménda, 

cërëvéd̥d̥r̥u̥ ë gtta, hómu̥ ë néndë, 

vië sap s_àgghiu̥ tru̥vtu̥ fu̥rtúna?

Tuttë ë jórnë ngíru̥ a fru̥gnu̥l

nzmë a fëmmënccë e guardúnë,

fra mìlle scioccaríje a bu̥ffu̥nëi.

Malëdëttu̥ stu̥ cerevd̥d̥r̥u̥ túiu

malëdëtta a musciaríja e a frënësíja,

giu̥vënttë, nzu̥rtë e marëttë

e dë ussëgnuríja ttta a gënëalu̥gíja!!!!!

 

Li Buffoni - Margherita Costa  

Atto I, Scena I- Variazione

 

 

Nebbia mattutina

 

nel freddo del deperito mattino

lividi nastri di nebbia

come nubi di sogni

ondeggiano immobili

tra languidi vapori di silenzio

sopra nudi giardini che dormono:

 

grigia luce

bava di un sole invecchiato

copre di ruvida seta

il secco pallore della rugiada:

 

Ndu fríddu̥ da dëpërta matìna

lvëdë striššë ë ngghia

come nuvulë ë nzónnë

ndu̥ndu̥ljanu̥ férme

fra lnguëdë vapúrë ë silnzë(i)u̥

nzupra a iardìnë spugghitë

chë drmënu̥:

grigia lucë, vva ë nu sle nvëcchitu,

cümmògghia cu̥ síta raspùsa

a sícca e pllëda mašcùra:

 

S. Fittipaldi

 

 

 

Rudere Castello foto di Marco Laino

 

 

 

Figlio del Pollino

sono un figlio del Pollino,

sono un pinco pallino:

siccome tutti mi prendono per forestiero,

per via della cadenza,

mi tocca precisare le origini meridionali

e i termini della questione

e spiegare e puntualizzare che Carlo,

Rocco, Manlio non erano pinco pallini come me

e che in fondo la questione

io me la porto e consumo addosso e ancora:

a proposito, dimenticavo Antonio:

(Carlo Levi, Rocco Scotellaro,

Manlio Rossi Doria, Antonio Gramsci)

S. Fittipaldi

 

 

 

Foto di Pino Di Tomaso

 

 

Sùngü nu̥  figghiu̥  du̥  Pu̥d̥d̥r̥ìnu̥,

sngu̥  nu̥  pingu̥  pallinu̥:

sëccòme tuttë me pgghianu̥ pë forastèrë,

pë vvja da calta da vcë,

më tcca prëcës chë sngu mërëde(i)u̥nle

e rëtu̥rn a QUËSTË(I)ÓNE

e spiëg che Carlu̥, Roccu̥, Manliu̥

nunn_ranu̥ pingu̥  pallinë comë a mmja

e che a finë du cundu̥ a QUËSTË(I)ÓNE

i m_a portu̥ e cu̥nzumu̥ ngod̥d̥r̥u̥ angra:

( a propsëtu, me scu̥rdvu̥ a Ndnë(i)u̥)

 

 

 

Il lupo e l'agnello da Fedro

 

Nu irn, nda lacqua frisca dë  n iumë, bivja, citt citt, n_ained̥d̥r̥.
Nda n
mumnd sbca n lp malidítt, chë nn mangiava c s

da quand tmb.
Chi niv
r dë rggia ca ë  ragginë, s mis grid cómë n pazz:
-Guagn, chi ghi sta democrazzia, comë të s përms

dë  më  mblacchi lacqua, dë  nt̥r̥g
l iumë mi-
-Ma n
nn_ran sparti da faccia  a terra- pinzava ljn-
qua cë v na magagna, n
n vogghi essë sprpat comë n_oss
ë c
curaggi

-Comë putra fa sta cosa, ussignra, ca stasë a cap ad(v)t

 e i a pënninë, ma cund i nat, u fatt i
ca
iumë i tropp  avvëlënat c cchiumm, arsenic e  sapne.
Allura, pë të fa n
pijacirë, sung vënut a bbivë, sul pë prva,
pë të put salv; accuss, dumanë , së i n
m_mr,  poië st t̥ranquill
lacqua  i bbona.

 

ANCORA QUALCHE PROVERBIO IN ADR

 

- Quànnu̥ a fatìca së (i)à(v)u̥za u vagabúnnu̥ së cúrca.

- U pòrcu̥ lèndu̥ së nzónna a gghinna.

- Sccu̥ vacndu̥ nun së rèië a l_èrta.

- A f cómë të fnu nun cë vó ma(i)ës̥̊t̥r̥ja.

- A_bbu̥nnnza ngózza e a carëstja fa ffmë.

- A gmma cùrrë add l'affèttu̥ tìra. 

- U ciùcciu̥ quannu̥ rgghia o vò l_òrë(i)u̥ o v a pàgghia,

- Àrbëru̥ mmènzu̥ a vja cu pssa u scu̥tu̥lja.

- Quíddru̥ chë smënasë cògghiësë e u nu̥cëprèssëcu̥ nun p ff përùnë.

- Súpra u vruštu̥ nu̥n créššënu̥ pílë.

- Nun tnësë cappd̥d̥r̥ë e crcasë bërrttë.

- Cu pùta u mísë mrzu̥ o i ciùcciu̥ o i pzzu̥

- Cu pùta a mggiu̥ e zppa d'agústu̥ nun cògghië n pàne e n mústu̥

- Së d_aprìlë pùta u cu̥ndadìnu̥ vvë acqua e pòcu vìnu̥.

- Cu̥ nu̥n sémëna nu̥n cògghie.

- Cu mlë ha sëmëntu̥ rsta pòvëru̥ e gabbtu̥.

- Cu nu̥n chinda nu̥n šìppa.

- Sëmën cu̥ vndu stnga ë vië e së prde a sëmnda.

- Cu̥ v bbònu mústu̥ adda zapp d_agústu̥.

- Dìcë a Scra Scrëttùra: add crššë l'èrëva c' grassùra.

- Dìcë u mòttu̥ andìcu̥: quannu fríscu̥ së gnétta u fìcu̥.

 - Fvë e pësd̥d̥r̥ë nun fnu̥ povërd̥d̥r̥ë.

- Prìmë fchë e fëcazznë cu pssa stènnë a mànu̥.

- U zapptu̥ i da tèrra e u sëmëntu̥ du̥ patrónë.

- Pë San Mëchlë l'àcëna comë u mlë.

- Ógnë sndu̥ v a cannéla sù(i)a.

- Së u vèrnu̥ nun vërnìja a stta nun statja n v  a vèrsu̥ a massarja.

- Mgghiu̥ nu scu̥rzúnë ndë spënzzë ca nu mbrë(i)cu̥ nda vënzza.

-Lttë e mèlë súcalë ca vnënu̥.

- Së vòië gabb u vëcìnu̥ cúrcatë prstu̥ e i(v)u̥zatë a matna.

- Cu nun së mòvë s_u màngianu̥ ë mú.schë.

- Quànnu̥ së squgghia a nívë cu̥mbarënu̥ ë përtùsë.

- A gtta pë(i)cë u lrdu̥ e a vúrpa u pu̥d̥d̥r̥ru̥.

- A sàndë fu̥rastrë nun s_appccianu̥ cann.

- Frttu pru̥(i)ëbìtu cchi dësëdërtu̥.

- Còsa ftta a fòrza nun vlë na scòrza.

- A ppnza vacnda a vúcca cnda.

- Cu̥ manja u mèlë së lícca ë mnë.

- Cu̥ su̥spìra, spèra.

- Dëcíja Platu̥në: a passë(i)únë vìngë a raggiúnë.

- Gad̥d̥r̥na chë camìna së rëcògghië c_u gózzu̥ chinu̥

- Gad̥d̥r̥na chë nun bécca, bëcctu̥ ha.

- U gad̥d̥r̥u̥ dë(i)ùnu̥ tènë u dë(i)vu̥lu̥ ngùlu̥.

- U cnë sèmbë tórna a_dd patrónë

- Vidë e nun tu̥cc cosa da crëp

- Csa grnnë e vìgna iùsta nun së spë quandu̥ cùstanu̥

- Quandu̥ rnnënu̥ l_ortu̥ e u mulnu, nu̥nn_u̥ f sap a_u̥ vëcnu̥

- Aprìlë i cómë ë Sëgnúrë: l_ùnu̥ e l_àtë s t̥r̥adëtúrë.

- Ä càsa d_amìcë nu̥n së gurda fu̥cu̥lru̥

 - Clu̥ néttu nu̥n tnë pa(v)ùra dë t̥r̥në.

 - Prchiu̥ cu̥ a cínnëra e sprëcúnë cu̥ a farìna.

- Àma cu të ma e rëspónnë a cu̥ të chima.

- (A)mra a quíd̥d̥r̥a rpa chë_agústu̥ nunn_ nta.

- Àrmë, cnë, cavd̥d̥r̥ë e mu̥gghirë nun së mbréstanu̥ vu̥lëndièrë.

- A l_órtu̥ ë Ddè(i)u̥ cmbanu̥ tttë.

- A fëlëvru̥ iórnë e nttë vnu̥ prë

- Bënedítta quid̥d̥r̥a psta chë dë vènërë së mbsta.

-Cammìsa chë nu̥n të v, šngala.

- Cërnícchiu̥ nóvu̥ chë u chiòvu̥ pnnë , prìma dë n_nnu̥ cínnëra crnë.

- Cu mngia marrózzë, cca còrnë.

- Cu rèsta arrètë, cúnda ë pëdtë.

- Cu fërríja nghiva e cu̥ nghiva ha fërrë(i)tu̥.

- Cu cùsë e scùsë nu̥n prdë màië tèmbu̥.

-Dd(i)u̥ chiudë na pòrta e iprë na fënèšt̥r̥a.

- Fà a vta ë Fra Galssü, mangi, vìvë e i a spssu̥.

 

 

 

- Add t̥r̥së u sòlë nun t̥r̥së u mèdëcu̥.

 

- Ë pvërë e ë maltë ë nëššùnu̥ sù mparëndàtë.

 

- A gtta prëššaróla ha fattu̥ ë fìgghië cëctë.

 

- U pëgnatru̥  mìttë u̥ mànëcu add v.

 

- Ë gwaië da pëgnàta ë spë a cu̥cchira.

 

- E iastímë su dë cangghia, cu ë mnna e cu ë pgghia

 

- A tròppa paciènza s_a rga u̥ pòrcü

 

- Ë gwàië vènënu̥ candnnu̥ e së në vnu chiangènnu̥

 

- U fríddu̥ ë mrzu̥ t̥r̥së ndë còrnë du̥ viu̥

 

- D(i)u̥ mmma u̥ fríddu̥ sëcúnnu̥ ë línnë chë ténësë.

- A cu̥ndëndízza come a ša(g)ùra smbë nu̥n dùra.

- Tëmbu̥rlë grssu̥ sfóca prstu̥.

- A matssa chi arru̥ffta e mègghiu̥ s_aggu̥mtu̥la.

- Nu̥n tuttë ë pècu̥rë s pë u̥ lùpu̥.

- Chiàndu̥ pë u̥ mrtu̥, chindu cúrtu̥.

- Ognë du̥mnë pòrta nu̥ pzzu̥ ë pnë.

- Na pùlëšë nu̥n lva u̥ sónnu̥.

- Na vòta cúrrë u̥ cnë e na vta u̥ lparu̥.

- N'úra ë sólë aššùtta ë lënzúlë.

- Cu cmba ë spërnza mórë spëranzúsu̥.

- A spërnza i u̥ pne dë pvërë.

- A spërnza i cómë u̥ lttë, dòppu̥ dù(i)ë iórnë dëvènda rëctta. 

- U maltu̥ pùrë quànnu̥ spíra spra.

 - A u̥ cëctu̥ nu̥n së mos̥̊t̥r̥a a vja.

 - Mgghiu̥ më vië e pggiu̥ më fië.

- Cu̥ së cu̥nsgghia da súlu̥, súlu̥ së t̥r̥va.

 

- Cu v c_u̥ prëvëdèndë màië së pndë.

- Cu v apprssu̥ u̥ róspu̥ cdë ndu̥ fóssu̥.

- Dìcë cchi n_occhita chë na prdëca.

- Në s cchi nu̥ pcciu̥ a csa ssù(i)a chë nu̥ svë(i)u̥ a csa ë l_àtë.

- A plëšë arrétë a rícchia cü dë(i)(v)u̥lu̥ së cu̥nsígghia.

- Cu̥nsígghië desprëzztë, cërctë e pagtë.

- A dd nu̥n giòvanü paròlë nu̥n giòvanü  bastu̥ntë.

- A të péndë nu̥n fië maië trdë.

- Sbagli dë bbést(ë)ië nzístë dë l_òmmënë.

- A pne tóstu̥ dndë e ganššë.

- Còrë frtë ruppë a malasòrtë. 

- Arbëru cadùtu̥ tuttë cúrru̥nu̥ a ff lìnnë.

- Bënvëntu̥ c_u̥ bbnë prta.

- Cu̥ nu̥nn_ha dna e cu̥ ha vòlë.

- Cë s cchi tagghiòlë chë  sórëcë.

- Të st chi vëcnu̥ nu̥ màlë ë dndë chë nu̥ parndë.

- Mlë stnu̥ du(i)ë curtd̥d̥r̥ë nzupra a nu̥ tagghièrë.

- Ognë prèvëtë lda ë rëlquijë su(i)ë.

- Ognë ciùcciu̥ cccia ë  múschë c_a cúda sù(i)a.

- Pë du(i)ë vu̥ccúnë se fnu̥ quëstë(i)únë.

- Quannu̥ a tvu̥la c' pocu̥ pne, u̥ tù(i)u̥ tënëtllu̥ mmnu̥.

- Quannu̥ stië nzupra u̥ fìcu̥ nu̥n c' parndë n amicu̥.

- Cu në scmpa una në scmpa ccndu̥.

- Cü f quid̥d̥r̥u̥ chë ppó nu̥nn_ tënùtu̥ a ff dë cchi

- U Srtu̥ chë nu̥n f u̥ nnòdu̥  pèrdë u pùndu̥.

- A dëlëgnza pssa a šnza.

 

 

- Cu̥ nu̥n finšë ë pënz nün cumngia a ff.

- A míssa e a_u̥ mu̥lìnu̥ nunn_aspëtt u̥ vëcìnu̥.

 

 

Foto di Pino Di Tomaso

 

 

  FILASTROCCA

-Uno: monta la  luna (salto semplice).

-Due: monta il bue (salto semplice).

-Tre: la figlia del re (salto semplice).

-Quattro: monta il gatto (salto semplice)

-Cinque: raccogli il frumento ( salto semplice facendo segno di raccogliere qualcosa da                    terra.

-Sei: lincrociatore ( saltare atterrando con le gambe incrociate e rimanere in quella posizione finch non saltano tutti facendo attenzione a non urtare nessuno dei giocatori, pena prendere il posto della cavallina).

-Sette: stauette-      ( salto semplice, atterrando si resta immobili per impedire il salto agli altri.

-Otto: na culata        ( salto semplice con colpo di sedere sulla schiena)

-Nove: batti mano ( salto semplice e in volo battere i pugni sulla schiena).

-Dieci: na speronata (  salto semplice e in volo battere il tacco sul sedere)

-Undici:  na scivolata  ( salto semplice con svivolata del sedere sulla schiena)

-Dodici:ti do a bjada   ( salto semplice facendo segno di imbeccare con la mano la bocca

-Tredici:te la mangi      (salto semplice)

-Quattordici: ti metto la cavezza  (salto semplice  lasciando un fazzoletto  al collo)

-Quindici: me la prendo   ( salto semplice riprendendo il fazzoletto dal collo

-Sedici: ti metto il basto.  (salto semplice lasciando un fazzoletto allargato sulla schiena)

- Diciassette: ti faccio ciuccio.  La proclamazione finale.

 

 

 

Particolare [funtana i susu]   fndna sʉs

 

 

3 S

VOCABOLARIETTO TERMINI DIALETTALI

         TRASCRITTI IN  ADR  E  IPA

                   ADR                                                                                     IPA

abbac

 non scervellarsi

[abːaˈka]

abbsci

gi

[abˈbaʃo]

avvï

avviarsi

[abˈbja]

abravt              

rauco

[ab:raˈvuto]

abbrstlt        

abbrustolito

[abːrustuˈluto]

abfnt           

gonfio

[abbufuˈnato]

abonanma         

la buonanima

[abboˈnanima]

abbuttat               

sazio

[abbutˈtato]

accingt             

 gamba poco servibile

[attʃunˈɣato]

 acccchi         

unire, dire cose insensate

[akːukˈkja]

accunz         

accomodare

[akkunˈtsa]

àčd                           

acido

[ˈatʃidu]

nun tingózza 

non ti va a genio

ŋun tinˈg͡kottsa

 rutt             

ridotto

[addirˈrutto]

ad̥d̥u̥n

avvertirsi di qualcosa

[adːuˈna]

alliš - allsci

lisciare, carezzare

[alliʃˈʃa]

ammagart

che ha subito "magia"

[amːagaˈruto]

ammšc

mischiare

[amːiˈʃka]

àcn

chicco

[ˈatʃino]

annac

cullare

 [annaˈka]

appapangnt

addormentato

 [appapaɲˈɲato]

appiccapnn

appendipanni

[appikkaˈpanni]

arrangdùt

rancido

[arrantʃiˈduto]

arrass

mettere a lato

[arraˈʒa]

arresett

mettere in ordine

[arreʒetˈta]

arruin

rovinare

[arruiˈna]

arrzznùt

arrugginito

[arrudziˈnuto]

arttca

irrequietezza

[arˈtɛtika]

 assngràt

sincerato

[assinˈtʃɛrato]

atts

mettere dritto

 [attiˈʒa]

cacayy -cacagghi

balbuziente

[kaˈkaɣɧjo][kakayyo]

cacard̥d̥a

diarrea

 [kakaˈrɛɽa]

caccaved̥d̥a

caccavella

[kakkaˈvɛɽa]

cafttra

caffettiera

[kafətˈtɛra]

cacʰìn

cachi, loto

 [kaˈkini]

caudi

riscaldare

[kavəjˈa]

canged̥d̥u

cancello

[kanˈdʒɛɽu]

cannarrozz

esofago

[kan:arˈrɔdzu]

cannèla

candela

 [kan'nela]